Böbrek Taşları (Nefrolitiazis) ve Yüksek Tansiyon – Böbrek taşı olanlarda yüksek tansiyon daha sık görülür, yüksek tansiyonu olanlarda da böbrek taşı.

Tanımlar

Nefrolitiazis: böbreklerde bir veya daha fazla taş olmasıdır.

Ürolitiazis: idrar yollarında (böbrekler, üreterler, idrar kesesi, üretra) bir veya daha fazla taş olmasıdır.

İdrar yolu taşları

Türk halkında idrar yolu taşlarının görülme sıklığı %11.1’dir.

Taş oluşumunu kolaylaştıran faktörler ile kristal oluşumunun engelleyen faktörler arasında dengesizlik olduğu zaman idrar yollarında taş oluşmaktadır.

Taş oluşumunu kolaylaştıran faktörler: kalsiyum, oksalat, fosfat, sistin, düşük idrar hacmi, bakteriyel enfeksiyon, ürik asit ve asidik idrar (her tür taş için değil).

Kristal oluşumunu engelleyenler: Magnezyum, sitrat, idrar hacminin artması (idrarın seyreltilmesi).

İdrar yolu taşlarının %80’i kalsiyum oksalat veya kalsiyum oksalat + kalsiyum fosfat karışımlarıdır.

İdrar yollarında taş olanlarda yüksek tansiyon daha sık ortaya çıkar:

Amerika Birleşik Devletleri’nde 51,529 erkeğin 8 yıllık takiplerinde görülmüştür ki öncesinde böbrek taşı olanlar kişilerde, ileride yüksek tansiyon daha sık ortaya çıkmaktadır.

Toplam 313,222 Kişinin incelendiği bir meta-analize göre, böbrek taşı (nefrolitiazis) olanlarda yüksek tansiyon normalden daha sık görülür. Bu durum böbrek taşı olan kadınlarda böbrek taşı olan erkeklerden daha da fazladır. Yüksek tansiyon gelişme sıklığındaki artış, taşın boyutu veya türü ile ilgili değildir.

Yüksek tansiyon hastalarında, ilerideki yıllarda böbrek taşı geliştirme ihtimali artmıştır:

Yüksek tansiyon, ileride böbrek taşı gelişme riskini 1.5-2 kat artırır.

Yüksek tansiyona aşırı kilolu olmak da eşlik ediyorsa, bu risk daha da artar.

Yüksek tansiyon tedavisinde kullanılan ilaçlardan Hidroklorotiazid grubu ilaçların idrarla kalsiyum atılımını azalttığı, dolayısıyla kalsiyum içeren böbrek taşı gelişimini azaltabileceği düşünülmüş ve bu ilaçlar böbrek taşı olan hastalarda sıklıkla tercih edilir hale gelmişlerdir. Öte yandan bu konuda yapılan çalışmalar çelişkili sonuçlar vermiştir. 2023’de yayınlanmış olan NOSTONE çalışmasına göre tekrarlayan kalsiyum böbrek taşı olanlarda Hidroklorotiazid kullanımı ile taşların tekrarlama oranı azalmamıştır. Ancak bu çalışma çok sayıda eleştiriler de almıştır. Aksi görüş bildiren, idrarla kalsiyum atılımını ölçerek Hidroklorotiazid dozunun ayarlanabileceğini iddia eden araştırmalar da bulunmaktadır.

Yüksek tansiyon hastaları için önerilen DASH diyetinin, sadece tansiyon kontrolüne faydası olmadığı, aynı zamanda yüksek tansiyon hastalarında böbrek taşı gelişimini de azalttığı bildirilmiştir.

DASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension) diyeti: meyve ve sebzelerden zengin, hayvansal proteini düşük, az yağlı veya yağsız süt ürünleri içeren diyet.