(açıklama ve kaynaklar için altı çizilmiş mavi kelimelere tıklayınız)
Sebebi bilinmeyen (esansiyel) hipertansiyon (yüksek tansiyon, yüksek kan basıncı) aslında bir hastalık değil, bir sendromdur (ortak noktası yüksek tansiyon olan birden fazla hastalık).
Bir kişide yüksek tansiyon yapabilecek birden fazla sebep aynı anda bulunabilir. Bir tane tansiyon sebebi tespit etmiş olmanız, ilave sebeplerin de olmadığını göstermez.
Yaşın ilerlemesiyle beraber yüksek tansiyonun daha sık görülüyor olması sadece Batılı yaşam tarzını benimsemiş toplumlar için geçerlidir. Sebep olarak Batılı yaşam tarzındaki aşırı tuz tüketimi ileri sürülmüştür.
Kronik tansiyon yüksekliği yapan sebepler:
- Sebebi bilinmiyor (en sık)
- İleri yaş (sadece Batılı yaşam tarzını benimsemiş toplumlarda)
- Genetik yatkınlık , Metilentetrahidrofolat redüktaz (MTHFR) 677TT varyantı
- Obezite
- Fiziksel aktivite azlığı
- Uyku Apnesi
- Kronik alkol ve sigara tüketimi
- Aşırı tuz (NaCl, Sodyum tuzu, sofra tuzu) tüketimi
- Diyet ile az potasyum almak.
- Hormonal (endokrin) sebepler: Tiroid bezi hastalıkları (hipotiroidizm, hipertiroidizm), Primer aldosteronizm (Conn sendromu), Cushing sendromu, Feokromasitoma, büyüme hormonunun aşırı salgılanması (Akromegali), paratiroid bezinin aşırı çalışması (Hiperparatiroidizm), Renin salgılayan tümörler, mineralokortikoid hormonu fazlalığı, Carcinoid sendrom
- Böbrek hastalıkları: kronik böbrek yetmezliği, böbreğe giden damarda darlık (renal arter stenozu), trombotik mikroanjiyopati, Fındıkkıran (nutcracker) sendromu
- Nörolojik sebepler: Familial disotonomi, Multiple sistem atrofisi, Primer otonom yetmezlik, bazı omurilik lezyonlarından sonra ortaya çıkan otonomik hiperrefleksi
- Bazı kanser türleri
- Çocuklardaki bazı genetik sendromlar: Nörofibromatozis Tip 1, Turner sendromu, Williams sendromu, Bilginturan sendromu
- Çoklu gen mutasyonları (polijenik hipertansiyon), Monojenik hipertansiyon (tek gen mutasyonları)
- Stres, Depresyon, kronik yaygın anksiyete (endişe, kaygı)
- Ağır metal zehirlenmesi: Kadmiyum (Cd), Cıva, Kurşun (Pb), Krom (Cr)
- Gebelik
- Hava kirliliği
- Aşırı su tüketimi
- Yenidoğanlarda bronkopulmoner displazi
- Yalnızlık, sosyal izolasyon
- Uzun süre diyetle aşırı fruktoz (meyve şekeri) tüketmek (fruktoz ve yüksek tansiyon için buraya tıklayınız)
Yüksek tansiyonunuzun sebebi tahmin ettiğinizden farklı olabilir. Araştırmak gerekir.
Geçici tansiyon yüksekliği yapabilen sebepler (reaktif hipertansiyon)
- Stres, anksiyete, münakaşa, öfke
- Beyaz-önlük hipertansiyonu
- Peri-operatif (ameliyat öncesi-sonrası) dönem, ameliyatta pnömatik turnike kullanılması
- Ağrı
- Fiziksel aktivite, egzersiz
- Aşırı su tüketimi (reaktif hipertansiyon sebebi)
- Alkol, sigara içmek
- Alkolü bırakma (alkolden yoksunluk sendromu)
- Hipervolemi, aşırı su içmek
- Akut inme (felç)
- Beyin içi kanamalar
- Travmatik beyin hasarı
- Bazı bitkilerin tüketilmesi
- Bazı ilaçların kullanılması: Vedolizumab (Entyvio®), bazı kanser ilaçları (Bevacizumab, Gefitinib, Imatinib, Pazopanib, Ramucirumab, vs.), Parasetamol dahil ağrı kesiciler, vs.), bazı antidepresan ilaçlar, sodyum içeren antasitler, oral kontraseptifler (doğum kontrol hapları), MAO inhibitörleri, bağışıklık sistemini baskılayan bazı ilaçlar (Calcineurin inhibitörleri olan Siklosporin, Takrolimus,Voclosporin), Eritropoietin, Sentetik cathinone, Metamfetamin, Nikotin, Anabolik androjenik steroidler, Testosteron, Yohimbine, Kortikosteroidler, Rifampisin, Memantin zehirlenmesi
- Bazı ilaçların aniden kesilmesi (Venlafaksin, Gamma-hydroxybutyrate, Clonidine, Tizanidine, Baklofen, Guanfasin, Deksmedetomidin, vs.)
- Tansiyon düşürücü ilaç tedavisinin kesilmesi
- Uyuşturucu madde kullanılması: kokain, amfetamin, metamfetamin, ecstasy (MDMA ve türevleri)
- Uyuşturucu madde kullanımına ara verilmesi
- Tuvalete gitme ihtiyacı geldiği halde bunu gidermemek, idrara sıkıştığı halde idrar yap(a)mamak
- Uykusuz kalmak
- Rakım (irtifa) değişimi: Düşük rakımda yaşarken yüksek rakımlı yere gitmek
- Hava kirliliği
- Aşırı miktarda fruktoz tüketmek (meyve şekeri olan fruktoz ve yüksek tansiyon için buraya tıklayınız)
- Tuvalette ıkınmak (Valsalva manevrası sırasında)
- İlaç kullanımına bağlı olarak ortaya çıkan bazı sendromlar: Serotonin sendromu, Nöroleptik malign sendrom, Antikolinerjik sendrom, Malign hipertermi
- Hiperbarik oksijen tedavisi (HBOT)
- Page böbreği (Page fenomeni)
Nadir görülen tansiyon yükselme sebepleri
- İşeme sonrası ortaya çıkan tansiyon yükselmesi (bazı mesane tümörlerinde)
- Myhre Sendromu
Kaynaklar:
2025 AHA/ACC/AANP/AAPA/ABC/ACCP/ACPM/AGS/AMA/ASPC/NMA/PCNA/SGIM Guideline for the Prevention, Detection, Evaluation and Management of High Blood Pressure in Adults: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Joint Committee on Clinical Practice Guidelines. Hypertension. 2025 Oct;82(10):e212-e316. doi: 10.1161/HYP.0000000000000249. Ücretsiz Tam Makale erişimi
2024 ESC Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension. Eur Heart J. 2024 Oct 7;45(38):3912-4018. doi: 10.1093/eurheartj/ehae178. Ücretsiz Tam Makale erişimi