Yüksek tansiyon (HİPERtansiyon) çok çeşitlidir.
Sizde hangisi var?
Halk arasında bazen “süper tansiyon” diye bir ifade de kullanılır, ancak tıpta “süper tansiyon” diye bir kavram yoktur.
Yüksek (HİPER) ve düşük (HİPO) tansiyon çeşitleri aşağıda sıralanmıştır. Açıklamaları görmek için aşağıdaki kırmızı renkli konu başlıklarına tıklayınız:
(klasik) Yüksek tansiyon, (klasik) Hipertansiyon, sistemik arteriyel hipertansiyon
Kolunuzdan veya bileğinizden ölçülerek farkına varılan tansiyon yüksekliğidir (kan basıncı).
Halk arasında yüksek tansiyon denince ilk akla gelen budur: klasik yüksek tansiyon, klasik hipertansiyon.
Avrupa Kardiyoloji Derneği 2024 yılı Hipertansiyon kılavuzuna göre yüksek tansiyon sınıflaması aşağıdaki şekildedir:
| Kategori | Hastane ölçümü mmHg | Ev ölçümü mmHg | Gündüz ortalaması Tansiyon Holter mmHg | Tansiyon Holteri mmHg | Gece ortalaması Tansiyon Holteri mmHg |
| Normal | 120/70 altında | 120/70 altında | 120/70 altında | 115/65 altında | 110/60 altında |
| Artmış tansiyon | 120/70-139/89 | 120/70-134/84 | 120/70-134/84 | 115/65-129/79 | 110/60-119/69 |
| Hipertansiyon | 140/90 ve üzeri | 135/85 ve üzeri | 135/85 ve üzeri | 130/80 ve üzeri | 120/70 ve üzeri |
Abartılı ortostatik artış cevabı (Exaggerated orthostatic pressor response)
Yatar pozisyonda iken ayağa kalkınca büyük (sistolik) tansiyonun 20 mmHg veya daha fazla artmasıdır.
Bu artışla beraber büyük tansiyonun kaç olduğu önemli değildir (140 mmHg‘den fazla olmak zorunda değil).
Ayağa kalkmadan önce en az 5 dakika yatar pozisyonda bulunmalı, sonra tansiyon ölçülmeli; daha sonra kişi kendisi aktif (yardımsız) olarak ayağa kalkmalı, ayağa kalktıktan sonraki 3. ve 5. dakikalarda tansiyon ölçülmelidir.
Abartılı ortostatik artış cevabı diyebilmek için hem 3. hem de 5. dakikadaki büyük (sistolik) tansiyon artışı en az 20 mmHg olmalıdır. Bu hasta grubunda sessiz (subklinik) beyin damar hastalıkları ve periferik damar hastalıkları daha sık gelişir.
Kaynaklar:
Beyaz-önlük hipertansiyonu (White-coat hypertension)
Hastanede yapılan tansiyon ölçümleri en az 140/90 mmHg iken, hastane dışında <135/85 mmHg altında ya da 24 saatlik tansiyon takibinde 130/80 mmHg altında olması.
Toplumda görülme sıklığı % 9-23 arasındadır.
Kişinin hastaneye gelince heyecanlanmasına bağlı olduğu düşünülür.
Diş hekimine gidenlerin %17‘sinde, ağrı duyma endişesi ile tedavi öncesinde bile tansiyon yükselmektedir.
Genellikle iyi huylu bir durum olduğu ve organlara hasar vermediği kabul edilirdi. Ancak son yapılan çalışmalarda beyaz-önlük hipertansiyonu olanlarda da kalp damar hastalıkları ve ölüm riskinin arttığı bildirilmiştir.
Dirençli hipertansiyon (Resistant hypertension)
Tanımlar:
Avrupa Kardiyoloji Derneği (ESH) kılavuzu (2024): Biri idrar söktürücü (idrar çıkartıcı, diüretik) ilaç olmak üzere, tolere edilebilen maksimum dozlarında en az 3 tansiyon düşürücü ilaç kullanıldığı halde kan basıncının (tansiyonun) yüksek seyretmesidir.
NICE (İngiliz) kılavuzu (2023): Tolere edilebilen optimum dozlarında olmak üzere bir ACE İnhibitörü (veya ARB), bir Kalsiyum Kanal Blokeri ve bir Thiazide-benzeri idrar söktürücü kullanıldığı halde kan basıncının (tansiyonun) yüksek seyretmesidir.
Dirençli hipertansiyon tanısı koymadan önce yalancı dirençli hipertansiyon olmadığından emin olunmalıdır.
Dirençli yüksek tansiyon hakkında daha fazla bilgi için buraya tıklayınız.
Refrakter hipertansiyon
En az 5 tansiyon düşürücü ilaç kullanıldığı halde tansiyonun yüksek seyretmesidir.
Egzersize bağlı hipertansiyon (Exercise-induced hypertension)
Egzersiz sırasında ortaya çıkan abartılı tansiyon yükselmesi (normalde egzersiz sırasında tansiyon yükselir).
İstirahatte tansiyon normal iken egzersiz sırasında büyük tansiyonun, erkeklerde > 210 mmHg, kadınlarda > 190 mmHg olmasıdır.
Nasıl oluştuğu tam bilinmemektedir.
Bu kişilerde, hayatlarının ileri döneminde hipertansiyon gelişiminin daha sık olduğu bildirilmiştir.
İstirahatteki tansiyon değeri ne olursa olsun, sistolik (büyük) tansiyonu egzersiz sırasında daha yüksek olan kişilerde ileride koroner kalp hastalığı (kalbi besleyen damarların tıkanıklığı) gelişme riski daha fazladır.
Bazı çalışmalarda, bu kişilerin ileride inme (felç) ve kalp krizi geçirme riskinin arttığı ileri sürülmüştür.
Orta yaşlı kişilerde uzun süreli koşu sırasında olabilen kalp kaynaklı ani ölümlerin egzersize bağlı hipertansiyon nedeniyle olabileceği bildirilmiştir.
Kaynaklar:
- 2024 ESC Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension.
- Mariampillai JE, Liestøl K, Kjeldsen SE, Prestgaard EE, Engeseth K, Bodegard J, et al. Exercise systolic blood pressure at moderate workload is linearly associated with cor onary disease risk in healthy men. Hypertension 2020;75:44–50.
- Young-Joo Kim, Kyoung-Min Park. Possible Mechanisms for Adverse Cardiac Events Caused by Exercise-Induced Hypertension in Long-Distance Middle-Aged Runners: A Review. J Clin Med. 2024 Apr 10;13(8):2184.
Gebelikte yüksek tansiyon
Büyük tansiyonun (sistolik kan basıncı) en az 140 mmHg, Küçük tansiyonun (diyastolik kan basıncı) en az 90 mmHg olmasıdır. En az 2 ölçüm yapılması gerekir.
Gebelik hipertansiyonu, anne ölümlerinin en sık 2. nedenidir. Bu nedenle gebelik sırasında düzenli aralıklarla kan basıncını (tansiyonu) ölçmek gerekir.
Gebelerde gizli tansiyon yüksekliği de daha sık görülür.
Gebelikte görülen yüksek tansiyon çeşitleri
Kronik hipertansiyon: gebelikten önce de vardır veya gebeliğin 20. haftasından önce ortaya çıkmıştır. Doğumdan sonraki ilk 6 hafta boyunca da devam eder.
Gestasyonel hipertansiyon: gebeliğin 20. haftasından sonra ortaya çıkar ve doğumdan sonraki ilk 6 hafta içinde kaybolur.
Pre-eklampsi: Gestasyonel hipertansiyona ilave olarak yeni gelişen proteinüri (idrarla protein kaybı), annede organ yetmezlikleri (akut böbrek hasarı, karaciğer fonksiyon bozukluğu), nörolojik komplikasyonlar (kasılmalar, bilinç durumunda değişme, körlük, inme, başağrıları), kan sayımında anormallikler vardır.
Gebeliklerin %7’sinde yüksek tansiyon görülür. Bunun %3’ü pre-eklampsi, %1’i kronik hipertansiyondur.
Gebelerde görülen yüksek tansiyon mutlaka yukarıdaki tanımlara uymak zorunda değildir. Gebe olmayanlarda olduğu gibi, gebelerde de herhangi bir ağrı veya endişe/stres nedeniyle tansiyon yüksekliği görülebilir.
Gebelikte tansiyon ölçümünde neye dikkat edilmeli?
Birçok osilometrik tansiyon aleti gebelik sırasında, tansiyonu gerçek değerinin altında ölçer ve güvenilir değildir. Gebelik sırasında güvenilir tansiyon ölçümü yapan alet sayısı azdır. Gebelikte güvenilirliği kanıtlanmış tansiyon aleti listesi için buraya tıklayınız.
Gebe olan yüksek tansiyon hastaları ilaç kullanabilir mi?
Yüksek tansiyon tedavisinde kullanılan ilaçların sadece bir kısmı gebelikte de güvenle kullanılabilir, bir kısmının ise gebelikte kullanımı sakıncalıdır.
Gebelik yüksek tansiyon tedavisinde ilaç kullanmanıza engel değildir. Yeter ki doğru ilaç seçilsin.
Gebelikte kan basıncı 15 dakikadan uzun süre 160/110 mmHg üzerinde ise hipertansif acil durum anlamına gelir.
Gebe olup da yüksek tansiyonu bulunan hastalar, hekime danışmadan tansiyon düşürücü ilaç kullanmamalıdır.
Gebelik ve yüksek tansiyon hakkında daha fazla bilgi için buraya tıklayınız.
Gece görülen tansiyon yüksekliği (Noktürnal hipertansiyon)
24 saatlik tansiyon Holteri‘nde gece saatlerinde büyük (sistolik) tansiyon 120 mmHg üzerinde ve/veya küçük (diyastolik) tansiyon 70 mmHg üzerinde olmasıdır.
İki şekilde görülebilir:
- Hem gündüz hem gece tansiyon yüksekliği vardır.
- Sadece gece tansiyon yüksekliği vardır. Tansiyon Holteri ile gündüz saatlerinde tansiyon 135/85 altındadır.
Gece tansiyon yüksekliği için buraya tıklayın.
H-tipi yüksek tansiyon
Yüksek tansiyona ek olarak kanda Homosistein yüksekliği bulunmasıdır. Daha fazla bilgi için buraya tıklayınız.
İntradiyalitik HİPERtansiyon (Hemodiyaliz sırasında tansiyon yükselmesi)
Tansiyonun (kan basıncının) paradoks olarak hemodiyaliz sırasında veya hemen sonrasında artmasıdır.
İntradiyalitik HİPOtansiyon (Hemodiyaliz sırasında tansiyon düşmesi)
Tanım: Hemodiyaliz sırasında büyük (sistolik) tansiyonun 20 mmHg veya daha fazla düşmesi ya da ortalama arter basıncının 10 mmHg veya daha fazla düşmesi.
Tansiyon düşmesi (hipotansiyon) hemodiyaliz tedavisinin en sık görülen yan etkisi olup görülme sıklığı %8-40 arasında bildirilmiştir.
Diyaliz sırasında tansiyon düşmesinden önce esneme, iç çekme, geçici ses kısıklığı gibi belirtiler görülebilir.
İntradiyalitik hipotansiyon başta kalp ve beyin olmak üzere tüm organlar üzerinde stres yaratır.
İntradiyalitik hipotansiyon olanlarda şunlar daha sık görülür:
- Kalp krizi (miyokard infarktüsü)
- Tüm sebeplere bağlı ölüm artışı
- Damara giriş yerinde (fistül) pıhtılaşma (tromboz)
- Kalp yetmezliği nedeniyle hastaneye yatış sıklığında artış
- Beyinde küçülme, zihinsel faaliyetlerde azalma ,
- Bağırsak ve karaciğer dolaşımında bozulma
- Görme kaybı (nonarteritic anterior ischemic optic neuropathy)
İzole sistolik hipertansiyon (sadece büyük tansiyon yüksek)
Büyük (sistolik) tansiyon 140 mmHg veya üzeri iken, küçük (diyastolik) tansiyonun 90 mmHg‘nin altında olmasıdır.
60 yaş üzerinde olup da tedavi almayan yüksek tansiyon hastalarının en az %80‘inde izole sistolik hipertansiyon vardır.
İzole sistolik hipertansiyon hastaları da, diğer yüksek tansiyon hastaları gibi tansiyon düşürücü tedaviden fayda görürler.
İzole diyastolik hipertansiyon (sadece küçük tansiyon yüksek)
Büyük (sistolik) tansiyon 140 mmHg‘nin altında iken, küçük (diyastolik) tansiyonun 90 mmHg veya üzerinde olmasıdır.
Özellikle 40 yaşından küçük, obez kişilerde daha sık görülür.
Maskeli hipertansiyon (Gizli tansiyon yüksekliği)
Maskeli hipertansiyon (Gizli tansiyon yüksekliği)
Hastanede yapılan tansiyon ölçümleri 140/90 mmHg altında iken, hastane dışında 135/85 mmHg üzerinde veya 24 saatlik tansiyon Holteri takibinde en az 130/80 mmHg olması.
Maskeli hipertansiyon tanısı, önceden yüksek tansiyon tanısı almış ve zaten tedavi almakta olan hastalar için kullanılamaz.
Kısaca tansiyon hastanede normal, evde veya tansiyon Holterinde yüksektir.
Maskeli kontrolsüz hipertansiyon
Hasta zaten yüksek tansiyon için ilaç kullanıyor. Ancak hastanedeki tansiyon ölçümleri normal iken evdeki veya tansiyon Holterindeki ölçümleri yüksek.
Yüksek tansiyon için ilaç kullanmakta olan hastaların %30’unda maskeli kontrolsüz hipertansiyon vardır. Genellikle gece olan tansiyon yükselmelerine bağlıdır.
Gece tansiyon yükselmeleri kimlerde daha sık görülür?
- Yüksek nemli ortamda bulunanlar
- Gece sık idrara çıkanlar
- Uyku apnesi olanlar
- Obez (şişman) kişiler
- Tuza hassas olup aşırı tuz tüketenler
- İleri yaşta olanlar
- Ortostatik hipotansiyonu olanlar
- Otonom disfonksiyon hastaları
- Kronik böbrek yetmezliği hastaları
Gizli tansiyon yüksekliğinde en büyük sorun bu hastalığın fark edilmesindeki güçlüktür.
Şüphelenilmezse bu hastalık fark edilmez, tedavisiz kalmaya ve vücuda zarar vermeye devam eder.
Gizli tansiyonu fark edebilmek için hastanın evde aralıklı tansiyon ölçümü yapması veya hekimin hastaya tansiyon Holteri bağlatarak tespit etmesi gerekir.
Günümüzde tansiyon ölçüm aletlerine ulaşmak eskiye göre daha kolaydır. Hem fiyatları daha makul, hem de otomatik ölçüm yapan elektronik tansiyon aletlerini kullanmak daha basittir.
Gizli tansiyon yüksekliği gebelerde daha sık görülür.
Evde otomatik tansiyon ölçüm aleti bulundurmak faydalıdır, aralıklı tansiyon ölçümü yaparak tansiyonu yüksekliğini fark edebilirsiniz. Tedavi alabilmek için önce farkında olmanız gerekir.
Gizli tansiyon yüksekliği kimlerde daha sık görülür?
- Erkeklerde
- Sigara içenlerde
- Aşırı alkol tüketenlerde
- Obez (şişman) kişilerde
- Diyabetiklerde (şeker hastalarında)
- Kronik böbrek yetmezliği olanlarda
- Gebelerde
- Egzersiz sırasında abartılı tansiyon yükselmesi olanlar
- Abartılı ortostatik artış cevabı olanlar (exaggerated orthostatic pressor response)
Gizli tansiyon yüksekliği zarar verir mi?
Bu hastalarda, tansiyon hastane dışında yüksek seyrettiği için ileride kalp damar hastalıklarının gelişme riski artmıştır.
Diğer yüksek tansiyon (beyaz-önlük hipertansiyonu, zaten tedavi almakta olan hipertansiyon) türleri ile karşılaştırıldığında gizli tansiyon yüksekliği, kalp damar hastalığı gelişme ve ölüm riskinin en fazla arttığı yüksek tansiyon türüdür.
Kaynaklar:
- 2024 ESC Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension
- Cardiovascular Events Risk in Office-Masked Nocturnal Hypertension Defined by Home Blood Pressure Monitoring. JACC Adv. 2024 Nov 7;3(11):101352.
- Cuspidi C, Gherbesi E, Faggiano A, Sala C, Carugo S, Grassi G, et al. Masked hyperten sion and exaggerated blood pressure response to exercise: a review and meta-analysis. Diagnostics (Basel) 2023;13:1005.
- Masked hypertension in diabetes mellitus: treatment implications for clinical practice. Hypertension 2013 May;61(5):964-71.
- Orthostatic Hypertension: A Newcomer Among the Hypertension Phenotypes.Hypertension. 2023 Oct;80(10):1993-2002.
Maskeli kontrolsüz hipertansiyon
Hasta zaten yüksek tansiyon için ilaç kullanıyor. Ancak hastanedeki tansiyon ölçümleri normal iken evdeki veya tansiyon Holterindeki ölçümleri yüksek.
Yüksek tansiyon için ilaç kullanmakta olan hastaların %30’unda maskeli kontrolsüz hipertansiyon vardır.
Ortostatik HİPERtansiyon
Yatar pozisyonda iken ayağa kalkınca büyük (sistolik) tansiyonun 20 mmHg veya daha fazla artarak en az 140 mmHg olmasıdır.
Ayağa kalkmadan önce en az 5 dakika yatar pozisyonda bulunmalı, sonra tansiyon ölçülmeli; daha sonra kişi kendisi aktif (yardımsız) olarak ayağa kalkmalı, ayağa kalktıktan sonraki 3. ve 5. dakikalarda tansiyon ölçülmelidir.
Ortostatik hipertansiyon diyebilmek için hem 3. hem de 5. dakikadaki büyük (sistolik) tansiyon artışı en az 20 mmHg olmalı, büyük (sistolik) tansiyon ayrıca 140 mmHg’nin de üzerinde olmalıdır.
Bu hasta grubunda da kalp damar hastalık gelişme riski artmakta, tüm nedenlere ve kalp-damar hastalıklarına bağlı ölümler de daha sık görülmektedir.
Ortostatik hipertansiyon şu kişilerde daha sık görülür:
- İleri yaş
- Aşırı kilolu veya obezler
- Yüksek tansiyon hastaları
- Diyabet (şeker) hastaları
- Maskeli hipertansiyon
Kaynaklar:
Ortostatik HİPOtansiyon (Klasik)
En az 5 dakikadır oturmakta veya yatmakta olan bir kişinin oturur veya yatar pozisyondan ayağa kalkınca 1 veya 3 dakika içinde büyük tansiyonun en az 20 mmHg düşmesi ve/veya küçük tansiyonun en az 10 mmHg düşmesi.
Yüksek tansiyon hastalarında ortostatik hipotansiyon görülme sıklığı % 3-26 arasında bildirilmiştir.
Ortostatik Hipotansiyon kimlerde daha sık görülür:
- İleri yaş: Yaş ilerledikçe ortostatik hipotansiyon daha sık görülür. 60 yaş üzerindekilerin yaklaşık %10’unda bulunur.
- Diyabet (şeker) hastaları
- Kalp yetmezliği hastaları
- Yüksek tansiyon tedavisi alanlarda (aksini iddia eden çalışmalar da mevcuttur)
Yüksek tansiyon hastaları tansiyon düşürücü ilaçlarının yanında şu ilaçları da kullanıyorlarsa ortostatik hipotansiyon daha sık ortaya çıkar:
Ortostatik hipotansiyon olanlarda şunlar daha sık görülür:
- Kalp yetmezliği
- Atriyal fibrilasyon (ritm bozukluğu)
- Koroner damar hastalığı
- Kalp krizi (miyokard infarktüsü)
- Düşmeler
- Kemik kırıkları
- Bayılma (senkop)
- Depresyon
- Bilişsel yeteneklerde azalma ve bunama (demans)
- Erken ölüm
Kaynak:
Paradoksal yüksek tansiyon (paradoxical hypertension)
Aort koarktasyonu tansiyonda yükselme yapıyorsa, tedaviden sonra tansiyonun da düşmesi beklenir.
Öte yandan bazı hastalarda ameliyat sonrasındaki ilk bir hafta içinde, tansiyon beklenmedik ve ani biçimde yükselebilir. Bu duruma paradoksal (çelişkili) tansiyon yükselmesi denir (paradoxical hypertension) ve ameliyattan sonra hastaların yarısında görülür. Sempatik sinir sistemi ve renin-anjiyotensin-aldosteron sisteminin aktivasyonuna bağlı olduğu bildirilmiştir.
Paradoksal tansiyon yükselmesi ilaç tedavisi gerektirir ve eğer koarktasyon tedavisi başarılı olduysa, tedaviden birkaç gün sonra da kaybolur. Ameliyattan sonraki erken dönemde görülen bu paradoksal tansiyon yükselmesinin kaybolması, geç dönemde tansiyon yükselmesi olmayacağı anlamına gelmez.
Paradoks tansiyon yükselmesinin ameliyat ile tedavi edilen koarktasyon hastalarında geliştiği, balon anjiyoplasti ile tedavi edilenlerde olmadığı bildirilmiştir.
Ortostatik Hipotansiyon (Gecikmiş)
En az 5 dakikadır oturmakta veya yatmakta olan bir kişinin oturur veya yatar pozisyondan ayağa kalkınca 3 dakikadan sonra büyük tansiyonun en az 20 mmHg düşmesi ve/veya küçük tansiyonun en az 10 mmHg düşmesi.
Klasik ortostatik hipotansiyondan tek farkı zamanlamasıdır (ayağa kalktıktan 3 dakika sonra olması).
Postprandial HİPOtansiyon (Yemek sonrası tansiyon düşmesi)
Yemek yedikten sonraki 2 saat için büyük (sistolik) tansiyonun 20 mmHg veya daha fazla düşmesidir.
Yemek öncesinde 100 mmHg üzerinde olan büyük (sistolik) tansiyonun yemekten sonra 90 mmHg’nin altına düşmesi de postprandial hipotansiyon olarak kabul edilir.
Daha detaylı bilgi için buraya tıklayınız.
Reaktif hipertansiyon
Herhangi bir olaya tepki olarak ortaya çıkan geçici tansiyon yükselmesidir.
Sebep ortadan kalkınca tansiyonun da normale dönmesi beklenir. Ancak bu durum tedavi gerekmediği anlamına gelmez. Tedaviyi ihmal etmeyin.
Reaktif hipertansiyon yapan sebeplerden bazıları:
- Beyaz-önlük hipertansiyonu
- Stres, anksiyete, münakaşa, öfke
- Ağrı
- Hipervolemi, aşırı su içmek
- Akut inme (felç)
- Fiziksel aktivite, egzersiz
- Peri-operatif (ameliyat öncesi-sonrası) dönem
- Travmatik beyin hasarı
- Bazı ilaçların kullanılması (Eritropoietin, anabolik androjenik steroidler, Siklosporin, bazı kanser ilaçları, Parasetamol dahil ağrı kesiciler; vs.)
- Bazı ilaçların kesilmesi (Venlafaxine, Gamma-hydroxybutyrate, Clonidine, vs.)
- Tansiyon düşürücü ilaç tedavisinin kesilmesi
- Alkol veya uyuşturucu madde kullanımına ara verilmesi
- Tuvalete gitme ihtiyacı geldiği halde bunu gidermemek, idrara sıkıştığı halde idrar yap(a)mamak
- Uykusuz kalmak
- Rakım (irtifa) değişimi: Düşük rakımda yaşarken yüksek rakımlı yere gitmek
- Elektrokonvulzif tedavi (EKT) den hemen sonra
Kaynaklar:
Venlafaxine withdrawal syndrome. Psychiatr Danub. 2011 Mar;23(1):117-9.
Outpatient management of alcohol withdrawal syndrome. Am Fam Physician. 2013 Nov 1;88(9):589-95.
Yalancı hipertansiyon (Pseudohypertension)
Koldan tansiyon ölçülünce yüksek bulunduğu halde, damar içinden ölçülen tansiyonun normal olmasıdır. Yani tansiyon aleti ile ölçülen kan basıncın gerçek değerinden yüksek ölçülmesidir.
Koldan tansiyonun ölçüldüğü damarın orta tabakası aşırı kireçli olduğu için (Monckeberg sklerozu) tansiyon aletinin manşonu tarafından komprese edilememesine bağlıdır (brachial artery calcification, Osler fenomeni).
Genellikle ileri yaşlılarda görülür.
Ne zaman şüphelenilir?
- Yaşlı hasta tansiyon düşürücü ilaca yeni başlayınca (veya almakta olduğu ilaç dozunu artırınca) baş dönmesi ortaya çıkar fakat koldan klasik yolla ölçülen tansiyonu hala yüksektir.
- Osler manevrası yapılır: tansiyon aletinin manşonu şişirilir, ancak hala koldaki brakiyal damar el ile dokunucunda sert bir tüp gibi hissedilir.
Bu durumun kesin olarak farkına varabilmek için mutlaka hastanede damar içinden tansiyonun ölçülmesi gerekir.
Yalancı dirençli hipertansiyon (Pseudo-resistant hypertension)
Uygun olmayan ilaç veya yanlış ilaç dozu kullanıldığı için dirençli gibi görünen hipertansiyon.
Yalancı dirençli hipertansiyon yapan sebepler:
- Yetersiz dozda ilaç kullanmak
- Uygun olmayan ilaç kombinasyonları kullanmak.
- Önerilen ilaç tedavisine veya diyet tavsiyelerine uymamak.
- Tansiyonu hatalı ölçmek
- Beyaz-önlük hipertansiyonu
- Koldan tansiyonun ölçüldüğü damarın aşırı kireçli olduğu için tansiyon aletinin manşonu tarafından komprese edilememesi (brachial artery calcification, Osler fenomeni)
- Münchausen sendromu
Dirençli hipertansiyon tanısı koymadan önce yalancı dirençli hipertansiyon olmadığından emin olunmalıdır.
Yatınca olan tansiyon YÜKSELMESİ (Supine HYPERTENSION)
Sırtüstü düz yattıktan en az 5 dakika sonra, büyük (sistolik) tansiyonun en az 140 mmHg ve/veya küçük (diyastolik) tansiyonun en az 90 mmHg olması.
Bu hastaları, sebebi bilinmeyen tansiyon yüksekliği (esansiyel hipertansiyon) hastaları ile karıştırmayın. Bu hastalarda tansiyon otururken normal, ayağa kalkınca genellikle düşüktür.
Tanım itibari ile düz yatınca ortaya çıkar, sadece gece olmak zorunda değildir.
Gece tansiyon yükselmesi (noktürnal hipertansiyon) sebeplerinden biridir. Ancak gündüz de olabilir. Önemli olan düz (sırtüstü) yatınca olmasıdır.
Nörojenik ortostatik hipotansiyon hastalarının yaklaşık yarısında yatınca olan tansiyon yükselmesi bulunur.
Uyku sırasında birkaç saat boyunca tansiyon yükselmesi, gece sık idrara çıkma ve uyku bozukluklarına yol açabilir.
Yenidoğanlarda yüksek tansiyon (Neonatal hipertansiyon)
İlk defa 1978’de tanımlandı. Yenidoğan yoğun bakımlarındaki bebeklerin %1-2‘sinde yüksek tansiyon görülür.
Yenidoğan bebeklerde tansiyon (kan basıncı) ölçmek zordur. Bebek ağlarken, beslenirken veya emerken tansiyon yüksek ölçülebilir.
Yenidoğanlarda birçok sebebe bağlı olarak tansiyon yükselebilir. Anne gebeliği sırasında opioid kullandıysa yenidoğanda opioid yoksunluğu na bağlı olarak da yüksek tansiyon görülebilir.
Yüksek tansiyon, çoğu bebekte hayatın ilk yılı içinde kaybolur, yıllarca süren tedaviye gerek kalmaz.
Yenidoğan bebekler ve çocuklar da yüksek tansiyon ile mücadele etmek zorunda kalabilir.
Kaynaklar:
- Neonatal hypertension: cases, causes, and clinical approach. Pediatr Nephrol. 2019 May;34(5):787-799.
- Management of severe hypertension in the newborn. Arch Dis Child. 2017 Dec;102(12):1176-1179.
- Seliem WA, Falk MC, Shadbolt B, et al. Antenatal and postnatal risk factors for neonatal hypertension and infant follow-up. Pediatr Nephrol 2007;22:2081–7.
- Neonatal opioid toxicity: opioid withdrawal (abstinence) syndrome with emphasis on pharmacogenomics and respiratory depression. Arch Toxicol. 2023 Oct;97(10):2575-2585. doi: 10.1007/s00204-023-03563-8.
Kelime anlamı olarak hipertansiyon aşırı gerilme, aşırı basınç demektir.
Hipertansiyon (yüksek tansiyon) terimi ile daha çok atardamar içindeki kan basıncı tarif edilir.
Ancak vücut içinde başka sıvılar da bulunur.
Bu sıvıların basıncının artması da hipertansiyon olarak adlandırılır.
Aşağıdaki hipertansiyon çeşitlerini evinizdeki tansiyon ölçüm aleti ile ölçemezsiniz:
İntraabdominal hipertansiyon (karın içi tansiyon yüksekliği)
Karın boşluğu içindeki basıncın yüksek olmasıdır.
Birçok organ üzerinde olumsuz etki yapar.
İntrakraniyal hipertansiyon
Kafaiçi basınç artışıdır. Beyni çevreleyen serebrospinal sıvıdaki basınç artmıştır.
Oküler hipertansiyon
Göz içindeki basınç artışıdır.
Oküler hipertansiyon glokom gelişme riskini artırır ancak glokom ile aynı değildir.
Portal hipertansiyon
Karaciğere giden portal ven adı verilen toplar damarın içindeki basınç artışıdır.
Portopulmoner hipertansiyon
Portal hipertansiyon ve Pulmoner arteriyel hipertansiyonun birlikte bulunmasıdır. Siroz eşlik etmek zorunda değildir.
Pulmoner arteriyel hipertansiyon (PAH)
Akciğere giden atardamarların daralarak içindeki basıncın artmasıdır. Henüz kesin tedavisi olmayan kronik bir hastalıktır.
Pulmoner hipertansiyon
Akciğere giden atardamar içindeki basıncın, herhangi bir sebebe bağlı olarak artmasıdır.
Yüksek tansiyon çocuklarda da görülebilir.