İstirahat sırasındaki gerçek tansiyonunuzu görebilmek için, tansiyonu kısa süreliğine yükseltebilen faktörleri ortadan kaldırmanız gerekir. Bu nedenle tansiyon ölçerken:
- En az 5 dakika istirahatten sonra tansiyonu ölçün.
- Tansiyon ölçmeden önceki yarım saat içinde sigara, kahve, alkol içmeyin. İçilen bir adet sigara 30 dakika boyunca tansiyonunuzu ve kalp hızınızı yükseltir.
- Ayakta iken tansiyon ölçmeyin.
- Bacak bacak üstüne atarak tansiyon ölçmeyin.
- Kolunuzu açarken giysiniz dar ise ve yukarı doğru kalın bir şekilde katlayarak kaldırıyorsanız, katlanmış dar kıyafetiniz turnike etkisi yaratacak, damardaki kan akışını azaltacak ve ölçümü etkileyecektir. Kolunuzu omzunuza kadar açmanız gerekir.
- Kolunuzu havada tutarak tansiyon ölçmeyin. Ölçüm yaparken kolunuzu ya masaya koyarak ya da koltuktan destek alarak rahat bir halde iken ölçüm yapın.
- Tuvalet ihtiyacınız var ve rahatlamamışsanız tansiyonunuz yüksek çıkabilir (reaktif hipertansiyon). Tuvalet ihtiyacınızı giderdikten sonra tansiyonunuzu ölçün.
- Ölçüm yapılırken konuşmayın, ıkınmayın, Valsalva manevrası yapmayın, öksürmeyin.
- Uzun süre sıcak küvete girilerek ve omuzlara kadar suya batarak yapılan banyo sırasında tansiyon düşer. Eğer böyle bir banyo yaptıktan sonra tansiyon ölçülecekse ve yapılacak ölçümün banyonun tansiyon düşürücü etkisinden bağımsız olması isteniyorsa, banyo yaptıktan en az 60 dakika sonra ölçüm yapılması önerilmiştir.
Dar alandan tansiyon ölçülmez. Ölçüm yaparken kolunuzu yeteri kadar açın.
Evde tansiyon ölçerken şunlara da dikkat edin?
- Manşonu (tansiyon aletinin kolda şişen kısmını) kola bağlarken, manşonun alt ucu dirseğin bükülme çizgisinin en az 2 cm yukarısında bulunmalıdır. Ölçüm yaparken kolunuzu omzunuza doğru yeteri kadar açın. Manşonu kola sarmadan önce manşon içindeki havanın tamamını boşaltın, daha sonra sarın.
- Bir dakika arayla 2 defa ölçüm yapın. İki ölçüm arasında ciddi fark çıkarsa üçüncü defa ölçüm yapın.
- Hemodiyalize giren hastalarda fistül bulunan koldan tansiyon ölçümü yapılmaz.
- Eğer yüksek tansiyon hastası iseniz, doktor randevusuna gelmeden önceki hafta içinde tansiyonunuzu günde en az iki defa ölçüp gün ve saati de not alarak yazın. Bu kaydı muayeneye gelirken yanınızda getirin. Bu kayıtlar var olan tansiyon ilaçlarınızın etkisini değerlendirmekte çok faydalı olacaktır.
Ritm bozukluğu varsa tansiyonu nasıl ölçelim? Atriyal fibrilasyonda tansiyon ölçümü için buraya tıklayınız.
Tansiyon ölçümünü nereden yapalım?
- Önce her iki koldan kan basıncınızı (tansiyonunuzu) ölçün.
- Hangi koldan daha yüksek ölçüyorsanız, bundan sonraki ölçümlerinizi hep o koldan yapın.
- Tansiyon aletinin şişen kısmını, kolun dirsek ile omuz arasındaki kısmı üzerine yerleştirerek yapılan ölçümler tercih edilmelidir.
- Kol çevresi geniş olan şişman hastalarda küçük manşonlu tansiyon aleti ile ölçüm yapmak tansiyonu olduğundan daha yüksek gösterir.
- Koldaki atardamar bilekteki atardamardan daha kalındır. Bu nedenle koldan yapılan ölçümler bilekten yapılan ölçümlere göre daha doğru sonuç verir.
- Eğer hastanede 24 saatlik tansiyon Holteri (ABPM) bağlatacaksanız, baskın olmayan kolunuzu kullanın. Sağ el ile yazı yazıyorsanız, Holter cihazını sol kolunuza taktırın.
Meme kanseri olanlarda tansiyon ölçümü
Yakın zamana kadar, koltuk altı lenf düğümleri ameliyatla alınmış olan meme kanseri hastalarında, ameliyat edilen taraftaki koldan tansiyon ölçümü yapılması önerilmiyordu. Memesi ameliyatla (mastektomi) alınan bir çok hasta ameliyattan sonra lenfödem gelişebileceği endişesi ile ameliyat olduğu taraftan tansiyonunu (kan basıncını) ölçtürmüyordu. Her iki memesi de ameliyatla alınanlar da tansiyonu ayaktan ölçtürmekteydi.
Tek taraflı meme ameliyatı olanlar da öteki kolundan ölçtürsün, ne kaybeder ki? diyenler olabilir. Ancak her iki koldan tansiyon ölçümü aort diseksiyonu dahil bazı atardamar hastalıklarının teşhisinde önemlidir. Sadece tek koldan tansiyon ölçümü yapmak, muayenenin sağladığı avantajdan faydalanmamak olur.
Meme ameliyatı geçirenlere aynı taraftaki koldan tansiyon ölçümü yapmamaları uyarısı aslında küçük çaplı araştırmalara veya vaka takdimlerine dayalıdır ancak yine de tedavi kılavuzlarında ve pratik uygulamada yerini almıştır. 2001‘de yayınlanan bir kılavuzda meme ameliyatı olanların mümkünse ameliyat oldukları taraftaki koldan tıbbi işlem (aşılanmak, kan aldırmak, damar yolu açmak, tansiyon ölçtürmek, akupunktur, venografi veya lenfanjiyografi) yaptırmamaları tavsiye edilmişti.
Öte yandan, son yıllarda yapılan bir çok çalışmada ameliyatla memesini aldıranların koldan tansiyon ölçmelerinde sakınca olmadığı bildirilmiş, meme ameliyatı geçirmiş kadınlarda aynı taraftaki koldan tansiyon ölçülebileceği ileri sürülmüştür. 2025 yılında yayınlanmış bir araştırmada da, meme kanseri ameliyatı geçirmiş kadınların aynı taraftaki koldan tansiyon ölçtürmelerinin lenfödem gelişmesini artırmadığı, ameliyatlı taraftaki koldan tansiyon ölçtürmeme uygulamasından vazgeçilmesi gerektiği bildirilmiştir.
Önceden bilinen yüksek tansiyonu olmasa bile, kanser hastası kanser tedavisi almakta iken en azından haftada bir defa kan basıncını yani tansiyonunu ölçtürmelidir. Kanser tedavisi alıyorsanız mutlaka evinizde tansiyon ölçüm aleti bulundurun ve düzenli aralıklarla tansiyonunuzu ölçün.
Kollar arasında tansiyon farkı
- İnsanların %9’unda her iki kol arasında büyük (sistolik) tansiyon farklı ölçülür. Bu fark genellikle 5 mm Hg civarındadır.
- Her iki koldan yapılan ölçümlerde büyük tansiyon farkı 10 mm Hg‘den fazla ise ileride kalp damar hastalıkları (kalp krizi, koroner arter hastalığı, kalp kaynaklı göğüs ağrısı) gelişme riskinin arttığını gösterir.
- Her iki koldan yapılan ölçümlerde büyük tansiyon farkı 15 mm Hg’den fazla ise ileride beyin damar hastalıkları (inme) ve karotid arter darlığı riskinin arttığını gösterir.
- Kollar arasındaki tansiyon farkı 20 mm Hg‘den daha fazla ise bir damarınızda darlık olabilir, araştırılması gerekir.
- 20 mm Hg ile şu kastedilir: tansiyonunuz bir kolda 140/80, diğer kolda 130/75 ise, büyük (sistolik) tansiyon için aradaki fark 20’yi geçmediği için kabul edilebilir (140-130=10). Tansiyonunuz bir kolda 170/100, diğer kolda 140/90 ise bu anormaldir (170-140=30), araştırılması gerekir.
Ölçülen tansiyon değerini not ederken
- Bilimsel ifadesi 140/80 mm Hg olan tansiyon değeri, halk arasında genellikle 14/8 olarak ifade edilir. Her ikisi de aynı sonucu gösterir.
- Kayıt ederken tansiyon değerinin yanına kalp hızını ve ölçüm saatini de yazın.
Otomatik ölçüm yapan tansiyon aletiniz yoksa kan basıncını nasıl ölçeceksiniz? Steteskop ile tansiyon ölçerken ne duymayı bekleyeceksiniz? Yukarıdaki video civalı tansiyon ölçüm aletinde steteskop ile tansiyon ölçülürken büyük ve küçük tansiyonu nasıl not edeceğinizi gösteriyor. Bu videoda (hastanın kolundaki manşonun havası boşaltılırken) civa sütununun düştüğü görülüyor. Ritmik kalp sesini ilk duyduğunuz 195 değeri büyük tansiyon, kalp sesinin kaybolduğu 95 değeri de küçük tansiyon oluyor. Basınç düzeyi 255’ten 195’e düşene kadar düzensiz duyulan ve kalbe ait olmayan (ritmik olmayan) parazit seslerini (artefakt) dikkate almayın.
Yukarıda görülen civalı tansiyon ölçüm aleti olup birçok kişinin evinde bulunmaz. Günümüzde evlerde kullanılan ve otomatik olmayan tansiyon ölçüm aletleri çoğunlukla aneroid (havalı, sıvısız, kadranlı barometre) cihazlardır. Aneroid cihazlarda da manşonu indirirken göstergedeki ibreyi takip edeceksiniz. Ritmik kalp sesinin ilk duyduğunuz andaki değeri ve sesin kaybolduğu andaki değeri not edeceksiniz.
Günde kaç defa tansiyon ölçmeliyim?
- Tansiyon ilacı kullanmaya yeni başladıysanız ve ilaç dozunun ayarlanması için ölçüm yapıyorsanız, bir hafta boyunca, günde en az iki defa ölçüm yapın.
- İlk ölçümü sabah uyandıktan sonraki ilk 1 saat içinde, tuvalet ihtiyacınızı giderdikten sonra, tansiyon düşürücü ilacınızı yutmadan ve herhangi bir gıda tüketmeden önce ölçmelisiniz.
- İkinci ölçümü akşam saatlerinde, istirahat halinde iken yapın.
- Eğer tansiyon ilacınızın dozu belirlendi ve ilaç ile tansiyonunuz hep normal sınırlarda seyrediyorsa, haftada bir defa tansiyonu sabah saatlerinde ölçmekte fayda var.
- Eğer ilaç tedavisi ile tansiyonunuz normal seyrediyor ama o gün baş ağrısı, nefes darlığı, çarpıntı, halsizlik, çabuk yorulma veya göğüs ağrısı hissederseniz, o sırada da tansiyonunuzu mutlaka ölçün. Ölçüm saatini, ölçülen tansiyon değerini ve şikayetinizi bir kağıda not edin, hekiminize bildirin.
- Eğer yüksek tansiyonu ilaç ile kontrol altında olan ve deniz seviyesinde yaşıyorken daha yüksek rakımlı yere giden bir hasta iseniz (ya da yüksek rakımdan yaşarken sahil kenarına iniyorsanız), ilk iki hafta tansiyonunuzu günde en az iki defa ölçün. Muhtemeldir ki baş ağrısı, baş dönmesi gibi şikayetler ve tansiyonunuzda değişiklikler (artma veya azalma) yaşayacaksınız. Hekiminize sorun, ilaç tedavinizi değiştirme ihtiyacı duyabilir. Misal, Ankara’nın rakımı (deniz seviyesinden yüksekliği) 938 metredir. Yüksek rakımda yaşayan ve tansiyon tedavisi gören hastalar deniz seviyesine yani sahil kentlerine indiklerinde genellikle tansiyonda kısmi düşüş olur, yüksek tansiyonun kontrolü kolaylaşır, tansiyon ilacı ihtiyacı azalır. Tersi de mümkündür; genellikle sahil kentlerinde yaşarken tansiyonu ilaç ile kontrol altında tutulan kişiler yüksek rakımlı bir yere gittiklerinde tansiyon kontrolü zorlaşır, ilaç ihtiyacı artar. Bu gibi durumlarda tansiyon ilacının dozunu (hekime sorarak) ayarlamak gerekebilir.
Gün içinde tansiyonumu birkaç defa ölçüyorum, farklı çıkıyor, neden?
- Tansiyonunuz (kan basıncınız) günlük hayat akışı sırasında sürekli değişir (dalgalanır). Bu çok normaldir.
- Sadece yüksek tansiyon hastalarında değil, tansiyonu normal olan sağlıklı kişilerde bile tansiyon gün içinde sürekli değişir.
- Gün içinde tansiyonunuzun değişmesi normaldir, yeter ki belirli bir aralıkta kalsın.
- Nasıl araba ile seyahat ederken arabanın hız ve devir göstergesi sürekli değişiyor, yokuş çıkarken devir artıyor, yokuş inerken azalıyor, rölantide iken daha da azalıyorsa, kalp hızı ve tansiyon değerleriniz de buna benzer; sabah günlük telaş içinde kalp hızı ve tansiyon değerleriniz yüksektir, akşam evde dinlenirken düşük olur, uykuda iken daha da düşer.
- Prizdeki elektriğin sürekli 220 V olması gibi, tansiyonunuzun da sürekli aynı değerde olmasını beklemeyin.
Gebelikte yüksek tansiyon önemli bir sorundur. Gebelikte tansiyon ölçümü ihmal edilmemelidir.
Kaç çeşit tansiyon ölçüm aleti var?
Cıvalı tansiyon ölçüm aleti (mercurial sphygmomanometer ), içindeki cıvanın yükseldiği dikey bir sütun içerir.
Tansiyon ölçümü kaydedilirken yazılan “mmHg” ifadesi (Civa sütununun mm cinsinden yüksekliği) buradan gelir.
Aneroid (havalı) tip tansiyon ölçüm aleti
Osilometrik (otomatik ölçen, elektronik) tansiyon ölçüm aleti.
Sol tarafta görülen manşonun (kolda şişen kısım) şekline dikkate edin: önceden silindirik şekil verilmiş ve bu şeklini koruyor. Bu özellik her marka ve model tansiyon aletinde yoktur, manşonun kolunuza doğru şekilde yerleştirilmesini kolaylaştırır, manşon düzgün yerleştirilmezse uyarı verir.
Yeni nesil tansiyon ölçüm aletleri
- Bileğe takılan, balon gibi şişen kısmı (manşonu) olmayan yeni nesil tansiyon ölçüm cihazları da (cuffless blood pressure monitors) üretilmeye başlanmıştır. Ancak bu cihazlar henüz kabul görmemiştir. Amerikan Kalp Derneği’nin 2025 yılında yayınladığı yüksek tansiyon tanı ve tedavi kılavuzuna göre bu tür cihazların kullanımı önerilmemektedir.
Kaynaklar:
2025 AHA/ACC/AANP/AAPA/ABC/ACCP/ACPM/AGS/AMA/ASPC/NMA/PCNA/SGIM Guideline for the Prevention, Detection, Evaluation and Management of High Blood Pressure in Adults: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Joint Committee on Clinical Practice Guidelines. Hypertension. 2025 Oct;82(10):e212-e316. doi: 10.1161/HYP.0000000000000249. Ücretsiz Tam Makale erişimi
The systolic blood pressure difference between arms and cardiovascular disease in the Framingham Heart Study. Am J Med. 2014 Mar;127(3):209-15. doi: 10.1016/j.amjmed.2013.10.027. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Prognostic significance of between-arm blood pressure differences. Hypertension. 2008 Mar;51(3):657-62. doi: 10.1161/HYPERTENSIONAHA.107.104943. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Inter-arm blood pressure difference and mortality: a cohort study in an asymptomatic primary care population at elevated cardiovascular risk. Br J Gen Pract. 2016 May;66(646):e297-308. doi: 10.3399/bjgp16X684949. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Simultaneously Measured Interarm Blood Pressure Difference and Stroke: An Individual Participants Data Meta-Analysis. Hypertension. 2018 Jun;71(6):1030-1038. doi: 10.1161/HYPERTENSIONAHA.118.10923. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Brachial gradient in cardiac surgical patients. Circulation. 2002 Sep 24;106(12 Suppl 1):I11-3.
Using the Ipsilateral Arm in Patients With Breast Cancer: An Evidence-Based Practice Project and Practice Change. Clin J Oncol Nurs. 2025 May 19;29(3):212-218. doi: 10.1188/25.CJON.212-218. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Lifestyle risk factors associated with arm swelling among women with breast cancer. Ann Surg Oncol. 2013 Mar;20(3):842-9. doi: 10.1245/s10434-012-2631-9. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Association Between Precautionary Behaviors and Breast Cancer-Related Lymphedema in Patients Undergoing Bilateral Surgery. J Clin Oncol. 2017 Dec 10;35(35):3934-3941. doi: 10.1200/JCO.2017.73.7494. Ücretsiz Tam Makale erişimi