Gebelik (Hamilelik) ve Yüksek Tansiyon

Gebelik yüksek tansiyonu, anne ölümlerinin en sık 2. nedenidir. Bu nedenle gebelik sırasında düzenli aralıklarla kan basıncını (tansiyonu) ölçmek gerekir.

Gebeliklerin %7’sinde yüksek tansiyon görülür. Bunun %3’ü pre-eklampsi, %1’i kronik hipertansiyondur.

Epilepsi hastası olan gebelerde de, gebelik yüksek tansiyonu ve pre-eklampsi daha sık görülür.

Gebelikte yüksek tansiyon

Tanım: Büyük tansiyonun (sistolik kan basıncı) en az 140 mm Hg, küçük tansiyonun (diyastolik kan basıncı) en az 90 mm Hg olmasıdır. En az 2 ölçüm yapılması gerekir.

Gebelerde gizli tansiyon yüksekliği de daha sık görülür.

Gebelikte görülen yüksek tansiyon çeşitleri

Kronik hipertansiyon: gebelikten önce de vardır veya gebeliğin 20. haftasından önce ortaya çıkmıştır. Doğumdan sonraki ilk 6 hafta boyunca da devam eder.

Gestasyonel hipertansiyon: gebeliğin 20. haftasından sonra ortaya çıkar ve doğumdan sonraki ilk 6 hafta içinde kaybolur.

Pre-eklampsi: Gestasyonel hipertansiyona ilave olarak yeni gelişen proteinüri (idrarla protein kaybı), annede organ yetmezlikleri (akut böbrek hasarı, karaciğer fonksiyon bozukluğu), nörolojik komplikasyonlar (kasılmalar, bilinç durumunda değişme, körlük, inme, baş ağrıları), kan sayımında anormallikler vardır.

Gebelerde görülen yüksek tansiyon mutlaka yukarıdaki tanımlara uymak zorunda değildir. Gebe olmayanlarda olduğu gibi, gebelerde de herhangi bir ağrı veya endişe / stres nedeniyle tansiyon yüksekliği (reaktif yüksek tansiyon) görülebilir.

Pre-eklampsi hastasında büyük tansiyon 160 mm Hg’in üzerinde, küçük tansiyon 110 mm Hg’nin üzerinde ise ciddi tansiyon yüksekliği olarak kabul edilir (hipertansif acil).

Gebelikte tansiyon ölçümünde neye dikkat edilmeli?

Birçok osilometrik tansiyon aleti gebelik sırasında, tansiyonu gerçek değerinin altında ölçer ve güvenilir değildir. Gebelik sırasında güvenilir tansiyon ölçümü yapan alet sayısı azdır. Gebelikte güvenilirliği kanıtlanmış tansiyon aleti listesi için buraya tıklayınız.

Gebe olan yüksek tansiyon hastaları ilaç kullanabilir mi?

Yüksek tansiyon tedavisinde kullanılan ilaçların sadece bir kısmı gebelikte de güvenle kullanılabilir, bir kısmının ise gebelikte kullanımı sakıncalıdır.

Gebelik yüksek tansiyon tedavisinde ilaç kullanmanıza engel değildir. Yeter ki doğru ilaç seçilsin.

Gebelikte kan basıncı 15 dakikadan uzun süre 160 / 110 mm Hg üzerinde ise hipertansif acil durum anlamına gelir.

Gebe olup da yüksek tansiyonu bulunan hastalar, hekime danışmadan tansiyon düşürücü ilaç kullanmamalıdır.

Demir eksikliğinin tedavisinde kullanılan Demir sülfat, bazı tansiyon düşürücü ilaçların etkisini azaltabilir. Bu durum özellikle gebelerde ve emziren annelerde daha da önem kazanmaktadır. Yüksek tansiyon için ilaç kullanıyorsanız ve Demir sülfat tedavisine de başlayacaksanız, öncesinde hekiminize danışmakta fayda var.

Yüksek tansiyon hastası gebe kalmadan önce ne yapmalı?

Gebelik öncesinde yüksek tansiyon varsa, sebebini gebe kalmadan önce araştırmak gerekir. Bazı testler gebelik sırasında yapılamaz.

Tansiyon düşürücü ilaçların bir kısmı gebelikte tercih edilmez. Gebelik planlıyorsanız önceden almakta olduğunuz tedavinizi uygun bir ilaçla değiştirmeniz gerekebilir. Hekiminize sorun, ilacınızı kontrol ettirmeden gebe kalmayın.

Gebelik, egzersiz ve yüksek tansiyon

Gebeler, özellikle de pre-eklampsi riski olan gebeler egzersiz yapabilir mi?

Gebelik sırasında yapılacak düzenli egzersiz kan basıncının (tansiyonun) azalmasına katkıda bulunmaktadır. 2022’de yayınlanan bir meta-analize göre gebelik sırasında yapılan düzenli egzersiz ile büyük (sistolik) tansiyon 3.3 mm Hg, küçük (diyastolik) tansiyon 2.1 mm Hg azalmaktadır.

Bebek emzirmek ve yüksek tansiyon

Doğumdan sonra çocuğunu en az 12 ay emziren annelerde, ileride yüksek tansiyon ve şeker hastalığı (diyabet) gelişme ihtimali azalır.

Gebelikte doğal olmayan maddelere maruz kalanlarda yüksek tansiyon

Fitalat ve gebelik

Gebelik sırasında annenin fitalata maruz kalması dahi bebekte sağlık sorunlarına yol açabilmektedir. Gebelikte fitalata maruz kalan kadınlarda gebeliğin ilerleyen aylarında tansiyonun yükselebildiği bildirilmiştir.

Fitalat ve yüksek tansiyon hakkında daha fazla bilgi için buraya tıklayınız.

Tarım ilacı ve gebelik

11.274 çiftçi eşinin incelendiği bir araştırmada, gebeliğin ilk üç ayı içerisinde tarım ilacına maruz kalan kadınlarda, gebelik hipertansiyonu ve pre-eklampsi riskinin arttığı ileri sürülmüştür.

Arsenik ve Gebelik

İçme suyu, pirinç ve kümes hayvanı etlerini tüketmek vücuda Arsenik alımının en sık yollarındandır.

Gebelikte Arsenik’e maruz kalanlarda gebelik sırasında tansiyonda yükselme daha sık görülmektedir.

Gebeliğe bağlı yüksek tansiyon ve diş hastalıkları

Yüksek tansiyon gebe kadınlarda tükürük bezi fizyolojisini ve ağız sağlığını olumsuz etkiler. Yüksek tansiyonu olan gebe kadınlarda tükürük içinde bulunan plakoglobin (JUP), desmoplakin (DSP), small proline rich protein 3 (SPRR3), and galectin 7 (LGALS7) gibi bazı proteinler azalır.

Yüksek tansiyonu olan gebe kadınlarda dişeti (gingiva) iltihaplanması daha sık görülür.

Gebeliğe bağlı yüksek tansiyon yaşayan kadınların çocuklarında diş çürüklerinin daha sık geliştiği bildirilmişse de aksini iddia eden araştırmalar da mevcuttur.

Gebelikte görülen yüksek tansiyon çocukta doğum kusuru (konjenital hastalık, congenital malformation) yapar mı?

Yapılan bir çok araştırmada görülmüştür ki gebelikte olan kronik tansiyon yükselmesi (kronik hipertansiyon, gebeliğe bağlı hipertansiyon, pre-eklampsi), bebekte doğum kusuru (konjenital hastalık / congenital malformation) riskini 1.5-2.5 kat arasında artırmaktadır.

Gebeliğinde pre-eklampsi yaşayan kadınların bebeklerinde mikrosefali (microcephaly) ve hipospadias ( hypospadias) daha sık görülmektedir.

Amerika Birleşik Devletleri‘nde 878,126 doğum verisinin incelendiği bir araştırmada gebelikteki kronik yüksek tansiyonun bebekte doğum kusuru (özellikle de doğumsal kalp kusurlarını) artırdığı tespit edilmiştir.

Amerika Birleşik Devletleri‘nde canlı doğan 24,525,889 bebeğin hastane kayıtları incelendiğinde görülmüştür ki gebelikte yüksek tansiyonu olan kadınlardan doğan bebeklerde doğumsal kalp hastalıkları (congenital heart defect) daha sık bulunmaktadır.

Başka bir araştırmada da, gebelikte yüksek tansiyon hastası olan kadınların bebeklerinde böbrek gelişim bozukluğu, uzuv gelişim bozukluğu (polidaktili, kısa kol veya bacak) ya da yarık damak gelişiminin daha sık olduğu gözlenmiştir.

Bir araştırmanın sonuçlarına göre gebelik hipertansiyonu (gestasyonel hipertansiyon) olan kadınların çocuklarında astım ve atopik dermatit gelişme riskinin arttığı bildirilmiştir (gebelik öncesinde de kronik yüksek tansiyonu olan kadınlar bu araştırmaya dahil edilmemiştir).

Gebelik ve aort koarktasyonu

Aort koarktasyonu olan bazı kadınlarda bu hastalığın ilk belirtisi olarak bazen gebelik sırasında yüksek tansiyon gelişebilir.

Bazı aort koarktasyonu hastalarında da, gebelik öncesinde de var olan yüksek tansiyon gebelik sırasında daha da şiddetlenebilir.

Aort koarktasyonu (önceden tedavi edilmiş olsa da olmasa da), gebelik boyunca veya doğum sırasında yüksek tansiyon (aort koarktasyonu olmayan kadınlara göre 3.6 kat daha sık), tedavi edilenlerde koarktasyonun yeniden ortaya çıkması, aort yırtılması veya delinmesi (aortic rupture) ve beyin damarı anevrizmasının delinmesi (rüptür) daha sık görülür.

Gebelikte yüksek tansiyon ve müzik tedavisi

Gebelikte kaygı ve stresin azaltılması için ilaç-dışı tedavi yöntemleri olarak meditasyon, yoga, aromaterapi, güdümlü imgeleme (guided imagery) ve müzik terapisi önerilmektedir. İlaç yan etkileri olmadığı için bu yöntemler daha kabul edilebilir niteliktedir.

Müzik tedavisinin uygulaması reseptif (alıcı) dinleme şeklinde olabileceği gibi aktif müzik icrası şeklinde de olabilir.

Yardımcı müzik tedavisi ile, gebeliğe bağlı tansiyon yüksekliği olan kadınlarda tansiyonun daha kolay kontrol edilebildiği bildirilmiştir: 14 randomize kontrollü çalışmadaki 1,477 kişinin incelendiği bu meta-analizin sonuçlarına göre müzik tedavisi ile büyük (sistolik) tansiyon ortalama10.5 mm Hg, küçük (diyastolik) tansiyon ortalama 8.1 mm Hg azalmıştır.

Müzik tedavisi otonom sinir sisteminin parasempatik aktivitesini artırırken, sempatik aktivitesini azaltır. Bu etki, kandaki stres hormonları olan kortizol ve epinefrin düzeylerini düşürerek tansiyonun yükselmesini de azaltmış olur.

Günde 15-dakikalık müzik tedavisinin tansiyonu düşürücü etkisinin birikerek arttığı (kümülatif olduğu) gözlenmiştir.

Psikolojik olarak müzik terapisi, limbik sistemi (özellikle amigdalayı) aktive eder ve prefrontal korteksi devreye sokar; aynı zamanda alfa dalgası senkronizasyonunu ve endojen opioid salınımını teşvik eder. Dolayısıyla bu nöroendokrin kaskad (basamaklı tepkime), stresi hafifletir, kaygıyı azaltır ve duygusal düzenlemeyi güçlendirir. İşitsel uyarı, talamokortikal devrelerde alfa dalgası üretimini daha da artırır ve serotonerjik / dopaminerjik sinir iletimini yükseltir; bu mekanizmalar özellikle anksiyete-depresif komorbiditelerin (eşlik eden hastalıkların) yönetimi için kritiktir. Tamamlayıcı olarak, müzikle senkronize solunum biyogeribildirimi, kontrollü nefes kalıpları (dakikada 6 döngü) aracılığıyla vagal tonusu güçlendirerek uykuyu iyileştirir. Uyku-uyanıklık döngülerinin iyileşmesi, sirkadiyen kan basıncı ritimlerini stabilize edebilir.

Gebelik sırasında annede görülen yüksek tansiyon, doğacak bebekte şizofreni görülme riskini artırır mı?

Yakın zamanda yayınlanan bir araştırmaya göre, gebeliğinde yüksek tansiyonu olan annelerden doğan bebeklerin ileri yaşlarında şizofreniye yakalanma riski artmaktadır. Bu çalışma, rahim içindeki yüksek tansiyon ortamının, beyin gelişimini etkileyerek ileriki hayat için şizofreni riskini bir miktar artırabileceği fikrini destekliyor. Ancak risk artışı küçük olup tek başına belirleyici değildir, genetik ve doğum öncesi diğer faktörlerle birlikte düşünülmelidir.

Kaynaklar:

2025 AHA/ACC/AANP/AAPA/ABC/ACCP/ACPM/AGS/AMA/ASPC/NMA/PCNA/SGIM Guideline for the Prevention, Detection, Evaluation and Management of High Blood Pressure in Adults: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Joint Committee on Clinical Practice Guidelines. Hypertension. 2025 Oct;82(10):e212-e316. doi: 10.1161/HYP.0000000000000249. Ücretsiz Tam Makale erişimi

Salivary proteome and microbiome in pregnancy and postpartum: An exploratory study on the relation with arterial hypertension. Arch Oral Biol. 2025 Sep:177:106319. doi: 10.1016/j.archoralbio.2025.106319. Ücretsiz Tam Makale erişimi

Effects of Music Therapy on Patients with Hypertensive Disorders of Pregnancy: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Integr Complement Med. 2025 Nov;31(11):955-969. doi: 10.1089/jicm.2024.0688. Ücretsiz Tam Makale erişimi

A Mendelian randomization approach for advancing healthcare innovation: From pregnancy hypertension to schizophrenia. Technol Health Care. 2025 Jul;33(4):1926-1937. doi: 10.1177/09287329251316227.

Hypertension in Pregnancy: Diagnosis, Blood Pressure Goals, and Pharmacotherapy: A Scientific Statement From the American Heart Association. Hypertension. 2022 Feb;79(2):e21-e41. doi: 10.1161/HYP.0000000000000208 Ücretsiz Tam Makale erişimi

Listening to music for insomnia in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2022 Aug 24;8(8):CD010459. doi: 10.1002/14651858.CD010459.pub3. Ücretsiz Tam Makale erişimi

Gestational Hypertension and Preeclampsia: ACOG Practice Bulletin, Number 222. Obstet Gynecol. 2020 Jun;135(6):e237-e260.doi: 10.1097/AOG.0000000000003891.

Association between phthalate exposure and blood pressure during pregnancy. Ecotoxicol Environ Saf. 2020 Feb:189:109944. doi: 10.1016/j.ecoenv.2019.109944.

Hypertension in pregnancy: diagnosis and management. London: National Institute for Health and Care Excellence (NICE); 2019 Jun 25. National Institute for Health and Care Excellence: Guidelines. Ücretsiz Tam Makale erişimi

Association of Maternal Lactation With Diabetes and Hypertension: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Netw Open. 2019 Oct 2;2(10):e1913401.doi: 10.1001/jamanetworkopen.2019.13401 Ücretsiz Tam Makale erişimi

Active and Passive Rhythmic Music Therapy Interventions Differentially Modulate Sympathetic Autonomic Nervous System Activity. J Music Ther. 2019 Aug 13;56(3):240-264. doi: 10.1093/jmt/thz007. Ücretsiz Tam Makale erişimi