Wavy Text Animation
T a n s i y o n d a l g a l a n ı r

Fitalat (Ortho-Phthalate, Phthalate) ve Yüksek Tansiyon

Fitalat (orto-fitalat) nedir?

Fitalatlar doğada bulunmayan, insan üretimi kimyasal maddelerdir. Esas olarak Polivinil klorür (PVC, vinil) içeren plastik maddelere yumuşatıcı amaçla (plastikleştirici) katılır.

Fitalatlar gıdaya doğrudan katılmaz ancak gıdaya temas eden maddelere katılabilir.

İnsanlar fitalata nasıl maruz kalır?

  • Plastik ambalajdan bulaşmış su ve gıda maddelerini yutarak.
  • Toz ve kokuları soluyarak.
  • Kremler, nemlendiriciler ve şampuanların ciltten emilimi ile.
  • Damardan enjeksiyon yoluyla.

Fitalata ne kadar maruz kalındığı idrar testleri ile anlaşılır.

Fitalatlar iki gruba ayrılır:

  1. Düşük molekül ağırlıklı fitalatlar:
  2. Yüksek molekül ağırlıklı fitalatlar:
    • di-2-etilheksilfitalat (DEHP), dinoktilfitalat, bütil-benzilfitalat
    • Vinil plastik içeren malzemelerde bulunur: taban döşemeleri, şeffaf gıda paketleme malzemeleri, hastalara damardan sıvı verilmesinde kullanılan kateter ve hortumlar, kan ürünleri içeren torbalar.

Fitalatların zararları nelerdir?

Fitalata maruz kalmak obezite (şişmanlık), astım, sinir sistemi gelişiminde bozukluk, endometriosis, kısırlık, testis tümörleri yapabilir.

Fitalatlar ve Yüksek Tansiyon

Çocukluktan yetişkinliğe geçiş döneminde (ergenlik) cinsel olgunlaşmanın başlaması ile beraber tansiyonda da yükselme görülür. Fitalatlar, cinsiyet hormonlarına olan benzerlikleri ile ergenliği etkileyerek çocuklarda tansiyon yükselmesi yapabilir. Fitalatlara sürekli ve yüksek miktarda maruz kalmak ergenliğin erken başlamasına yol açabilir.

Yüksek molekül ağırlıklı DEHP’ye maruz kalan çocuklarda büyük (sistolik) tansiyonun yükselebildiği bildirilmiştir.

Küçük molekül ağırlıklı fitalatlar yüksek tansiyon ile ilişkili bulunmamıştır.

Gebelik sırasında annenin fitalata maruz kalması dahi bebekte sağlık sorunlarına yol açabilmektedir. Gebelikte fitalata maruz kalan kadınlarda gebeliğin ilerleyen aylarında tansiyonun yükselebildiği bildirilmiştir.

Kaynaklar:

Phthalate exposure as a risk factor for hypertension. Environ Sci Pollut Res Int. 2018 Jul;25(21):20550-20561.doi: 10.1007/s11356-018-2367-6.

Urinary phthalates are associated with higher blood pressure in childhood. J Pediatr. 2013 Sep;163(3):747-53.e1. doi: 10.1016/j.jpeds.2013.03.072. Ücretsiz Tam Makale erişimi

U.S: Food and Drug Administration: Phthalates in Food Packaging and Food Contact Applications. Ücretsiz Tam Makale erişimi

FDA Update on Phthalates in Food Packaging and Food Contact Applications. 29.October.2024 Ücretsiz Tam Makale erişimi

Endogenous sex hormones homeostasis disruption combined with exogenous phthalates exposure increase the risks of childhood high blood pressure: A cohort study in China. Environ Int. 2022 Oct:168:107462. doi: 10.1016/j.envint.2022.107462. Ücretsiz Tam Makale erişimi

Sexual maturation and racial differences in blood pressure in girls: the National Heart, Lung, and Blood Institute Growth and Health Study. J Pediatr. 1996 Aug;129(2):208-13. doi: 10.1016/s0022-3476(96)70244-5

Persistent high exposure to exogenous phthalates and endogenous sex hormones associated with early pubertal onset among children: A 3.5-year longitudinal cohort study in China. Ecotoxicol Environ Saf. 2023 Jun 28:262:115199. doi: 10.1016/j.ecoenv.2023.115199. Ücretsiz Tam Makale erişimi

Association between phthalate exposure and blood pressure during pregnancy. Ecotoxicol Environ Saf. 2020 Feb:189:109944. doi: 10.1016/j.ecoenv.2019.109944.