Hipertansiyon (hypertension) ne demek?
Hiper (hyper): aşırı
Tansiyon (tension): gerilim, gerilme
Hipertansiyon: kelime anlamı “aşırı basınç” demektir ancak genel olarak yüksek kan basıncını (yüksek tansiyonu) tarif etmek için kullanılır.
Hipo: düşük
Hipotansiyon: kelime anlamı “düşük basınç” demektir, ancak genel olarak düşük kan basıncını (düşük tansiyonu) tarif etmek için kullanılır.
Klasik olarak hipertansiyon (sistemik arteriyel hipertansiyon) veya hipotansiyon ile kastedilen sistemik atardamar yani aorta ve dalları içindeki kan basıncıdır; akciğere giden atardamar (pulmoner arter) basıncı kastedilmez.
Kan basıncı, oksijen ve besin maddelerinin vücut dokularına iletilebilmesi için gereklidir. Kan basıncı için normal olan tek bir değer yoktur, vücut kan basıncını belli bir aralıkta tutmaya çalışır (kardiyovasküler homeostaz).
Halk arasında bazen süper tansiyon diye bir ifade de kullanılır, ancak tıpta süper tansiyon diye bir kavram yoktur.
Atardamar içindeki basınç artışı hipertansiyon olarak bilinse de aslında tam karşılığı sistemik arteriyel hipertansiyondur.
Büyük tansiyon (sistolik tansiyon):
Atardamar içindeki maksimum basınç
Küçük tansiyon (diyastolik tansiyon):
Atardamar içindeki minimum basınç
140/90 mmHg olarak yazılan tansiyon ölçümünde hangisi neyi ifade ediyor?
140: büyük tansiyon
90: küçük tansiyon
mm Hg: milimetre civa (basınç birimi)
Ölçülen tansiyon (kan basıncı) değeri halk arasında genellikle 140/90 yerine 14/9, 130/70 yerine 13/7, 120/70 yerine 12/7 olarak ifade edilir.
Amerikan Kalp Derneği’nin 2025 yılı hipertansiyon tedavi kılavuzuna göre tansiyon sınıflaması ve normal kabul edilen tansiyon (kan basıncı) değerleri aşağıdaki şekildedir:
| Tansiyon sınıfı | Büyük (sistolik) tansiyon | Küçük (diyastolik) tansiyon | |
| Normal tansiyon | 120 mm Hg‘den az | ve | 80 mm Hg‘den az |
| Artmış tansiyon | 120-129 mm Hg arasında | ve | 80 mm Hg’den az |
| Evre 1 yüksek tansiyon | 130-139 mm Hg arasında | veya | 80-89 mm Hg arasında |
| Evre 2 yüksek tansiyon | 140 mm Hg veya daha fazla | veya | 90 mm Hg veya daha fazla |
Avrupa Kardiyoloji Derneği 2024 yılı Hipertansiyon kılavuzuna göre tansiyon sınıflaması aşağıdaki şekildedir:
| Kategori | Hastane ölçümü mmHg | Ev ölçümü mmHg | Gündüz ortalaması Tansiyon Holteri mmHg | Tansiyon Holteri mmHg | Gece ortalaması Tansiyon Holteri mmHg |
| Normal | 120/70 altında | 120/70 altında | 120/70 altında | 115/65 altında | 110/60 altında |
| Artmış tansiyon | 120/70-139/89 | 120/70-134/84 | 120/70-134/84 | 115/65-129/79 | 110/60-119/69 |
| Hipertansiyon | 140/90 ve üzeri | 135/85 ve üzeri | 135/85 ve üzeri | 130/80 ve üzeri | 120/70 ve üzeri |
Tansiyon ilacı kullanmayanlarda tansiyon (kan basıncı) sınıflaması
| Tansiyon sınıfı | Hastanede yüksek tansiyon var mı? | Hastane dışında yüksek tansiyon var mı? |
| Sürekli normal tansiyon | Yok | Yok |
| Sürekli yüksek tansiyon | Var | Var |
| Maskeli yüksek tansiyon | Yok | Var |
| Beyaz-önlük yüksek tansiyonu | Var | Yok |
Tansiyon ilacı kullananlarda tansiyon (kan basıncı) sınıflaması
| Tansiyon sınıfı | Hastanede yüksek tansiyon var mı? | Hastane dışında yüksek tansiyon var mı? |
| Kontrollü yüksek tansiyon | Yok | Yok |
| Kontrolsüz yüksek tansiyon | Var | Var |
| Maskeli kontrolsüz yüksek tansiyon | Yok | Var |
| Beyaz-önlük etkisi | Var | Yok |
Civalı tansiyon ölçüm aleti (mercurial sphygmomanometer ).
Tansiyon ölçümü kaydedilirken yazılan “mmHg” ifadesi (Civa sütununun mm cinsinden yüksekliği) buradan gelir.
Aneroid (havalı) ve osilometrik (otomatik elektronik) tansiyon ölçüm aletlerinden önce Civalı tansiyon ölçüm aletleri kullanılıyordu.
Tarihte ilk defa tansiyon ölçümünü yapan Stephen Hales olup 1733 yılında bir atın damarına girerek kan basıncını ölçmüştür.
İnsanlarda kullanılmak üzere, bildiğimiz anlamdaki ilk civalı tansiyon ölçüm aletini 1896 yılında Scipione Riva Rocci icad etmiştir:
Yüksek tansiyon sadece insanlarda değil, kedi veya köpek de dahil olmak üzere hayvanlarda da görülür. Onlar da gün içinde tansiyon dalgalanmasına maruz kalırlar. Küçük hayvanlarda da yüksek tansiyon olabilir. Kalp-damar hastalıklarının araştırılmasında yüksek tansiyon modeli olarak fareler kullanılır (sponatenously hypertensive rat).
Kedi ve köpekler için de normal tansiyon değerlerinin tanımlandığını biliyor muydunuz?
Kapalı ortamda bulunan sıvı veya gazlar çevrelerine basınç (gerilim, tension) uygular. Bu basıncın artması tavsiye edilmez, makinenin performansını olumsuz etkiler.
Mesela evinizdeki kombinin içinde bulunan suyun basıncı 2-2.5 bar üzerine çıkarsa tehlike yaratır, cihazınız olması gerekenden daha fazla enerji harcar, hatta arıza yapabilir. Bu nedenle bazı kombilerde su basıncı artınca, cihaz suyu kendisi otomatik olarak tahliye eder.
Bu durum size tanıdık geldi mi? Siz de aşırı su içerek damar içindeki hacmi artırır (hipervolemi) ve tansiyonunuzu yükseltirsiniz.
Evdeki kombinizin “tansiyonunu” (su basıncını) belli aralıkta tutmaya çalıştığınız gibi, kendi tansiyonunuzu da belli aralıkta tutmalısınız. Yüksek tansiyonunuz varsa ihmal etmeyin.
Su ve yüksek tansiyon hakkında daha fazla bilgi için lütfen buraya tıklayınız.
Kaynaklar:
2025 AHA/ACC/AANP/AAPA/ABC/ACCP/ACPM/AGS/AMA/ASPC/NMA/PCNA/SGIM Guideline for the Prevention, Detection, Evaluation and Management of High Blood Pressure in Adults: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Joint Committee on Clinical Practice Guidelines. Hypertension. 2025 Oct;82(10):e212-e316. doi: 10.1161/HYP.0000000000000249. Ücretsiz Tam Makale erişimi
2024 ESC Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension. Eur Heart J. 2024 Oct 7;45(38):3912-4018. doi: 10.1093/eurheartj/ehae178. Ücretsiz Tam Makale erişimi