Fruktoz (Meyve Şekeri) ve Yüksek Tansiyon

Fruktoz ve diğer şeker çeşitleri

Fruktoz (meyve şekeri): Bal, meyveler, bazı sebzelerde bulunur.

Glukoz: İnsanlarda ve hayvanlarda dolaşımda esas olarak bulunan şeker türüdür.

Sükroz (Sakkaroz, çay şekeri): Bitkilerde, dolaşımda esas olarak bulunan şeker türüdür. Sükroz, Glukoz ve Fruktoz’un birleşmesinden meydana gelir.

Maltoz (malt şekeri): İki Glukoz’un bir araya gelmesiyle oluşur. Maltlanmış arpa, bira, hububat, makarna, patates ve bazı bitkilerde bulunur.

Galaktoz: Süt, süt ürünleri, şeker pancarı ve bazı bitkilerde bulunan şeker türüdür.

Laktoz: Sadece sütte bulunan bir şeker türüdür. Laktoz, Glukoz ve Galaktoz’un birleşmesinden meydana gelir.

Fruktoz hangi şekillerde vücuda girer?

İnsan vücudu glukozdan fruktoz üretebilirse de bu çok az miktarda olur. Vücuttaki fruktozun büyük kısmı diyetle alınır.

Fruktoz çay şekerinde ve bal içinde bulunur.

Bir çok gıda ürününde Sükroz (fruktoz + glukoz) veya yüksek fruktozlu mısır şurubu kullanılır.

Şeker ile tatlandırılmış içecekler (sodalar, meyve-aromalı içecekler, meyve nektarı, enerji içecekleri) de ilave şeker içerir. Çocuklar ve yetişkinlerin beslenme ile aldığı fruktozun esas kaynağı bu içeceklerdir.

Meyvelerde de fruktoz bulunur ancak meyvenin ağırlığı ile karşılaştırıldığında meyvedeki fruktoz miktarı azdır.

Vücuda giren Fruktoz’a ne olur?

Glukozun aksine, kana karışan fruktozun tamamına yakını hızla karaciğer tarafından işlenir. Bu nedenle aşırı fruktoz içeren yemekten sonra bile kandaki fruktoz seviyesi genellikle düşük kalır.

Karaciğere gelen fruktoz’un %50’si glukoz’a, %15-20’si glikojen’e, %15-25’i laktik asit’e, kalanı da trigliserite çevrilerek VLDL olarak kana salınır veya karaciğerde depolanır.

1 gram fruktoz 4 kalori içerir.

Hangi gıdada ne kadar Fruktoz var?

Tatlandırıcı olarak Fruktoz (%100)
Konsantre meyve suyu (en az %60)
Yüksek Fruktoz içeren mısır şurubu (endüstriyel yolla üretilmiş kekler, şeker ile tatlandırılmış içecekler, ketçap, soslar, pişmiş ürünler, hamur işleri)(%55)
Sükroz (çay şekeri) (%50)
Bal (%40)
Meyveler (olgunlaşma derecesine göre değişir):
- Elma (%8)
- Armut (%6)
- Muz (%5.2)
- Portakal (%3.2)
- Mandalina (%2.8)
- Çilek (%2.3)
- Havuç (%2.3)
- Domates (%1.7)
- Patlıcan (%1.4)
- Limon (%0.9)
- Bezelye (%0.5)
- Marul (%0.3)

Tarihte şeker tüketimi

1700’lerin sonunda, İngiltere’de kişi başına şeker tüketimi yılda 2 kg idi.

2000 yılında A.B.D.’de kişi başına şeker tüketimi yılda 70 kg olmuştur.

A.B.D.’de kişi başına düşen yıllık şeker ile tatlandırılmış içecek tüketimi 1950’lere göre 2000 yılında 5 kat artmıştır.

Şeker tüketimindeki bu artışla beraber obezite (şişmanlık) ve diyabet (şeker hastalığı) daha sık görülmeye başlamıştır.

Fruktoz tüketimi ve yüksek tansiyon

Aşırı fruktoz tüketimi akut olarak tansiyonda yükselme yapar. Sağlıklı bir genç yetişkin 60 gram fruktoz içeren içeceği tükettikten 2 saat sonra ortalama arter basıncı (ortalama tansiyon) 6.2 mmHg yükselir. Glukoz tüketenlerde bu yükselme görülmez.

Uzun süre diyetle aşırı fruktoz tüketmek de bir çok yolla yüksek tansiyon yapar:

bağırsaklardan tuz emilimini artırır
böbreklerden tuz emilimini artırır
(fruktoza bağlı olarak gelişen) insülin direnci böbreklerden tuz emilimini artırır

Fruktoz’un vücuttaki olumsuz etkileri nelerdir?

Diyetle aşırı (günde en az 74 gram) fruktoz tüketenlerde tansiyon yükselir.

Şeker ile tatlandırılmış içecek tüketimi yüksek tansiyon gelişimini %12 artırır. Bu tür içecekleri düzenli olarak tüketenlerde kanda trigliserit yüksekliği ve kalbi besleyen koroner damar hastalıkları %20 daha sık görülür.

Yüksek fruktoz diyetinin vücuttaki olumsuz etkilerinden bazıları:

Kalp ve damarlar: kalpte kalınlaşma, damarlarda plak oluşumu, damarlarda elastikiyet azalması, endotel disfonksiyonu
Beyin: iştah artışı, psikolojik stres
Bağırsaklar: bağırsak geçirgenliğinde artış
Karaciğer: yağlı karaciğer, endotel disfonksiyonu
Pankreas: glukoz intoleransı, düzensiz insülin salınımı
Böbrekler: kronik böbrek yetmezliği, endotel disfonksiyonu
İskelet kası: iltihaplanma, endotel disfonksiyonu