Düzensiz ritim sırasında tansiyon (kan basıncı) nasıl değişir?
1. Sık ventriküler prematüre atım (VPS, VPC, PVC) ve yüksek tansiyon
Düzenli ritimde atan bir kalpte, ventrikülden erken uyarı çıkmasına VPS denir.
Uyarı erken geldiği için ventrikül (karıncık, ventricle) henüz tam dolamamıştır ve bu erken uyarı damarlara nispeten daha az hacimde kan yollar. Bu durumda VPS sırasında tansiyon ölçümü yapılırsa, büyük (sistolik) tansiyon düzenli ritme göre daha düşük ölçülür.
VPS’den hemen sonraki normal kalp atımında ventrikül olması gerekenden daha fazla dolacağı için, ölçülecek büyük (sistolik) tansiyon değeri düzenli ritimden daha yüksek olacaktır.
Öte yandan, eğer sık VPS var ve her iki atımdan birisi VPS ise (ventriküler bigemine ritm), tansiyon ölçüm aleti sadece VPS’den sonra gelen normal iletili atımları dikkate alabilir ve tansiyon ölçümünü buna göre yapabilir. Tansiyon ölçüm aleti bu durumda kalp hızını hesaplarken sadece normal iletili kuvvetli atımları dikkate alacak ve ekranda gerçek kalp hızının yarısını gösterecektir.
2. Atriyal fibrilasyonda tansiyon (kan basıncı) ölçümü
Atriyal fibrilasyon bir tür ritim bozukluğu olup kalp düzensiz, yetersiz ve (genellikle) hızlı kasılır. Yetişkinlerde görülme sıklığı %2-4 arasındadır. Yaş ilerledikçe görülme sıklığı da artar.
Tansiyon zaten anlık değişen bir parametredir. Atriyal fibrilasyon varsa tansiyonunuz (kan basıncınız) atımdan atıma değişiklik gösterecektir. Bu durum atriyal fibrilasyonda tamamen düzensiz olan (irregularly irregular) ritim bozukluğunun doğal bir sonucudur. Atriyal fibrilasyonda tansiyondaki anlık değişimler çok fazladır, bir dakika arayla iki defa tansiyon ölçümü yapınca bile çok farklı sonuçlar elde edebilirsiniz. Acaba hangisini dikkate alacaksınız, endişelenmeli misiniz? Bu durumda birkaç ölçüm yapıp ortalama tansiyonu hesaplamak daha mantıklıdır.
Bazı tansiyon ölçüm aletleri atriyal fibrilasyonu tanıyabilir ve atriyal fibrilasyon varsa sizi uyarabilir: OMRON M6 Comfort AFib , MicroLife A200 AFIB. Bu sadece haber vermek amaçlıdır, atriyal fibrilasyon varken tansiyonun aletinin doğru ölçüm yaptığı anlamına gelmez.
Atriyal fibrilasyonu tanıyabilen tansiyon aleti kullanmanın size ne faydası var?
- sizde atriyal fibrilasyon olduğunu önceden bilmiyorsanız, alet sizi uyarır, farkında olmanızı sağlar, hekime başvurmanızı teşvik eder.
- sizde ara ara atriyal fibrilasyon oluyorsa, alet ölçüm sırasında bunu tespit edebilir ve farkındalık yaratır.
- sizde atriyal fibrilasyon zaten sürekli ise ek bir faydası olmaz. Siz böyle bir durumda zaten tansiyonun anlık değiştiğini biliyorsunuz (ya da en azından artık öğrenmiş oldunuz).
Hızlı ve düzenli ritim sırasında tansiyon (kan basıncı) nasıl değişir?
1. Supraventriküler taşikardi ve tansiyon değişiklikleri
Supraventriküler taşikardi (SVT) sırasında genellikle ilk 30 saniye tansiyon (kan basıncı) düşer.
Yapısal kalp hastalığı varsa, SVT sırasındaki tansiyon düşüklüğü daha belirgin olabilir.
2. Ventriküler taşikardi ve tansiyon değişiklikleri
Ventriküler taşikardi (VT) kalp hızının dakikada 100‘ün üzerinde olduğu düzenli bir ritimdir. Hastalar genelde bu durumu “çarpıntı” olarak tanımlar.
Ventriküler taşikardi sırasında
- uyarılar kalbin ventrikül (karıncık) kısmından kaynaklanır, bu nedenle kalbin kasılması ve gevşemesi asenkronizedir.
- bu asenkronizasyon nedeniyle kalbin kulakçıkları (atriyum) ile karıncıkları (ventrikül) arasındaki geçiş de anormaldir.
- ventriküler taşikardi genellikle kalp yetmezliği hastalarında görülür. Kalp yetmezliğinde zaten yetersiz olan kalp kasılması ve gevşemesi, yukarıdaki iki sebepten dolayı ventriküler taşikardi sırasında daha da artacaktır.
Ventriküler taşikardi sırasında tansiyon (kan basıncı) hastadan hastaya değişiklik gösterir:
- yukarıdaki üç sebepten dolayı, ventriküler taşikardi başlayınca tüm hastalarda tansiyon ilk anda düşer.
- bazı hastalarda kısa süre sonra tansiyon tekrar önceki değerine döner.
- bazı hastalarda düşük kalmaya devam eder.
- bazı hastalarda tansiyon düşüşü çok fazla olursa bayılma (senkop) ile sonuçlanabilir.
Ventriküler taşikardi başlayınca tansiyon (kan basıncı)
- hastanın kalp fonksiyonlarının derecesine
- hastanın kullanmakta olduğu ilaçlara
- hastanın sıvı eksikliği olup olmamasına (susuz kalmasına)
- ventriküler taşikardi sırasındaki kalp hızının ne kadar yüksek olduğuna (aşırı hızlı çalışan kalbin doluşu yetersiz olur ve tansiyon düşer)
göre de değişir.
Aşağıdakiler varsa ventriküler taşikardi sırasında tansiyon düşüşü daha fazla olacaktır:
- hasta daha önce anteriyor miyokard infarktüsü (ön duvar kalp krizi) geçirdiyse
- hastaya daha önce resenkronizasyon tedavisi (CRT kalp pili) uygulandıysa
- hastanın EKG‘sinde QRS‘i ne kadar geniş ise
- Ventriküler taşikardi ne kadar hızlı ise
Son söz: ritim bozukluğu (aritmi) tansiyon ölçümünü etkiler.
Kaynaklar:
Hypertension and Atrial Fibrillation: Bridging the Gap Between Mechanisms, Risk, and Therapy. Medicina (Kaunas). 2025 Feb 19;61(2):362. doi: 10.3390/medicina61020362. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Atrial Fibrillation in Heart Failure: Novel Insights, Challenges, and Treatment Opportunities. Curr Heart Fail Rep. 2024 Nov 22;22(1):3. doi: 10.1007/s11897-024-00691-9. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Hemodynamical consequences and tolerance of sustained ventricular tachycardia. PLoS One. 2023 May 17;18(5):e0285802. doi: 10.1371/journal.pone.0285802. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Hemodynamic response to supraventricular tachycardia in a patient with hypertrophic cardiomyopathy. HeartRhythm Case Rep. 2018 Dec 23;5(4):191-195. doi: 10.1016/j.hrcr.2018.12.006. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Sympathetic neural responses to induced ventricular tachycardia. J Am Coll Cardiol. 1991 Oct;18(4):1015-24. doi: 10.1016/0735-1097(91)90761-w. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Incomplete filling and incoordinate contraction as mechanisms of hypotension during ventricular tachycardia in man. Circulation. 1983 Nov;68(5):928-38. doi: 10.1161/01.cir.68.5.928. Ücretsiz Tam Makale erişimi