Ses Kirliliği, Gürültü ve Yüksek Tansiyon

Ses ve gürültü (ses kirliliği)

Ses bir enerji türü olup gaz, sıvı veya katı ortamda akustik dalga şeklinde iletilen basınç değişimleridir.

Gürültü (noise), istenmeyen ses (ses kirliliği) anlamındadır.

Ses düzeyi “desibel (dB)” ile ölçülür. Yapılan bir çok araştırmada 85 dB ve üzeri yüksek ses olarak kabul edilmiştir.

Dünya Sağlık Örgütü‘ne göre partikül hava kirliliğinden (particulate matter air pollution) sonra dünyanın ikinci önemli çevre sorunu gürültü kirliliğidir. Dünya Sağlık Örgütü’nün Gece Gürültü Kılavuzuna (Night noise guidelines for Europe) ulaşmak için buraya tıklayınız.

Hangi ortamlar daha riskli?

Maden işçileri, odun/kereste üretiminde çalışanlar, motorlu araç kullananlar, inşaat işçileri, tamir ve bakım işlerinde çalışanlar, gürültülü ortamlarda (trafiğin yoğun olduğu karayolu, demiryolu veya havaalanı yakınlarında) yaşayanlar yüksek sese maruz kalmanın zararlı etkilerini yaşarlar.

Ses kirliliği (gürültü) uzun dönemde ne riskler yaratır?

Uzun süre yüksek sese maruz kalmanın sağlık açısından bir çok riski vardır. Gürültü vücut üzerinde şu olumsuz etkileri yaratır:

Yüksek tansiyon
Koroner arter hastalığı (kalbi besleyen damarlarda tıkanma) riskinde artış
Kulakta: işitme kaybı, kulak çınlaması (tinnitus), hiperakuzi, iletişim güçlüğü, işitsel yorgunluk (sese maruziyet sonrası ortaya çıkan geçici işitme kaybı, auditory fatigue),
Bilişsel kayıp (bilişsel performansta azalma)
Bunama (demans) riskinde artış
Uykusuzluk
Rahatsızlık (annoyance)
İletişimde güçlük (communication interference)
Konsantrasyon kaybı ve performansta azalma

Gürültünün düzeyi ve süresi önemli mi?

Tayvan‘da 2,459 kişinin incelendiği bir araştırmaya göre, 3-17 yıl boyunca 82-106 dBA arasında gürültüye maruz kalan işçilerde yüksek tansiyon gelişme riskinin arttığı, kişisel koruyucu ekipman kullananlarda ise bu riskin azalabileceği bildirilmiştir.

Gürültü ve yüksek tansiyon

Çin, Wuhan‘da 2021-2022 yıllarında 101,605 kişi üzerinde yapılan bir araştırmada, işyerinde gürültüye maruz kalanlarda yüksek tansiyon (%21), EKG‘de anormallikler (%32), yüksek-frekans işitme kaybı (%25) ve konuşma frekansında işitme kaybının (%9) daha sık görüldüğü bildirilmiştir. Bu çalışmada, gürültüye bağlı yüksek tansiyon riskindeki artışın erkeklerde daha sık görüldüğü, ayrıca kulak koruyucu önlemlerin yüksek tansiyon gelişme riskini azaltamadığı gözlenmiştir.

Karayolu trafiği gürültüsü ve yüksek tansiyon:

Kanada‘da yapılan, yaşları 35-100 arasında olan; yüksek tansiyon kolunda 701,174 kişinin, şeker hastalığı kolunda 914,607 kişinin incelendiği bir araştırmanın 15 yıllık takip sonuçlarına göre karayolu trafik gürültüsüne uzun dönemli maruz kalanlarda, gürültü şiddetindeki her 10 desibellik artış ile yüksek tansiyon gelişme riski %2, diyabet (şeker hastalığı) gelişme riski %8 artmaktadır. Yine bu araştırmanın sonuçlarına göre yüksek tansiyon ve diyabet gelişme riskindeki bu artış hava kirliliğinden bağımsızdır.

Uçak motor sesi ve yüksek tansiyon:

İsveç‘te yapılan 4,854 kişinin incelendiği bir araştırmaya göre uçak gürültüsüne maruz kalanlarda yüksek tansiyon daha sık (her 10dBA için %16 artış) gelişmektedir. Yine bu araştırmaya göre hem uçak sesi hem de karayolu araç gürültüsüne maruz kalanlarda yüksek tansiyon gelişimi daha da fazla olmaktadır.

Avrupa‘daki 6 büyük havaalanı çevresinde en az 5 yıl yaşamış olan 45-70 yaş arasındaki 4,861 kişinin incelendiği HYENA araştırmasına göre uzun süre uçak gürültüsüne özellikle gece maruz kalmak yüksek tansiyon gelişme riskini artırmaktadır. Buna göre her 10-dBA‘lik artış için risk %14 artmaktadır.

A.B.D.‘de 162,109 kişinin incelendiği bir araştırmada özellikle gece vaktinde uçak sesine maruz kalanlarda yüksek tansiyon daha sık gelişmektedir.

İş yerinde çalışırken gürültüye maruz kalanlarda yüksek tansiyon:

Çin‘de 18-40 yaş aralığındaki 124,286 yetişkinin incelendiği Project ELEFANT araştırmasına göre günde en az 4 saat 75 dBA ve üzerinde gürültüye maruz kalanlarda yüksek tansiyon daha sık görülmektedir.

Uzun süre gürültüye maruz kalmak hangi yollarla tansiyonu yükseltir?

Uzun süre yüksek sese maruz kalanlarda aşağıdaki mekanizmalarla tansiyon yüksekliğinin daha sık ortaya çıkabileceği ileri sürülmüştür:

işitme kaybı
uykusuzluk, iletişim ve günlük aktivitelerde aksama
sesten kaynaklanan uzun süreli rahatsızlık hissi (annoyance): kortizol ve katekolaminler gibi stres hormonlarını artırır.

Bir çok araştırmada, gürültüye gece maruz kalmanın yüksek tansiyon gelişme riskini daha fazla artırdığı bildirilmiştir. İsviçre‘de yapılan başka bir çalışmada da benzer şekilde gece maruz kalınan demiryolu gürültüsünün gündüz maruz kalmaya göre daha zararlı olduğu tespit edilmiştir. Normalde gece uykuda iken tansiyonun gündüze göre düşmesi gerekir. Gürültü nedeniyle olan uyanmalar gece tansiyonun düşmesini engeller.