Whey proteini (peynir altı suyu proteini) nedir?
Whey proteini, peynir üretimi sırasında ortaya çıkan peynir altı suyundan elde edilen protein karışımıdır. Bir kilogram peynir üretilirken 9 kilogram whey (peynir altı suyu) üretilir.
Whey‘in besin değeri yüksek olup şunları içerir:
- çözünebilir proteinler
- yağ
- laktoz (süt şekeri)
- vitaminler
- mineraller
Genellikle vücut geliştiriciler ve diğer sporcular tarafından kas kütlesini artırmak ya da kilo vermek isteyenler tarafından kullanılır. Halk arasında protein tozu olarak da bilinir. Whey proteini, protein tozları içinde en çok kullanılan türdür.
Maalesef, halkın büyük bir kısmı, hala protein tozunu birçok yan etkisi olan sakıncalı bir madde sanmakta, çevresindekilerden birisi protein tozu kullandığını söylediğinde de ona hayretle bakmaktadır. Halbuki katkısız protein tozu bir besin maddesidir. Sakıncalı ve vücuda zararlı değildir.
Whey proteini nasıl üretilir, görmek ister misiniz? Buraya tıklayınız.
Whey proteini içinde hangi proteinler bulunur?
Whey proteini içinde şu proteinler bulunur:
- β-lactoglobulin
- Alfa-laktalbumin (α-lactalbumin)
- Antikorlar (immunoglobulins)
- Sığır serum albumini (bovine serum albumin, Fraction V)
- Laktoferrin (lactoferrin)
- Laktoperoksidaz (lactoperoxidase)
- Glikomakropeptit (glycomacropeptide)
- Lizozim (lysozyme)
- Sulphydryl oxidase
- Superoxide Dismutase
Sadece inek değil, koyun, keçi, deve, at, eşek, bufalo ve yak sütünden de Whey proteinleri elde edilir.
Whey proteininin önemi nedir?
Whey proteinleri yüksek kaliteli proteinler olup sindirilebilirliği yüksektir; esansiyel amino asitleri içerirler.
Sindirim sisteminde sindirilirken enzimler ile parçalanırken Whey proteinlerinden bir çok biyoaktif peptit ortaya çıkar. Bu biyoaktif peptitler antimikrobiyal, tansiyon düşürücü (antihipertansif), pıhtılaşma önleyici (antitrombotik), antikanser, antioksidan, opioid etki gösterirler; bağışıklık sistemini ve bağırsaktaki mikrobiyotayı da etkilerler. Ayrıca beyindeki glia hücreleri üzerinde antioksidan ve anti-inflamatuar etki de gösterirler.
Whey proteini ve yüksek tansiyon
Whey proteinlerinin tansiyonu düşürücü etkisi olduğu uzun süredir bilinmektedir.
Önceleri bu etkinin bazı süt proteinlerinin ACE enzimini engellemesine bağlı olabileceği ileri sürülmüştü. Ancak yapılan çalışmalar Whey proteini tükettikten sonraki ilk 6 saat içinde tansiyonun düşmediğini yani akut etkinin olmadığını gözlenmiştir. Araştırmacılar Whey protein tüketiminin tansiyon düşürücü etkilerinin ancak uzun dönemde görülebileceğini belirtmiştir.
Sekiz hafta boyunca günde 56 gram Whey proteini verilerek yapılan randomize kontrollü bir çalışmada, Whey proteini alanlarda 24 saatlik tansiyon ölçümlerinin ortalamasında büyük (sistolik) tansiyon 3 mmHg, küçük (diyastolik) tansiyon 2 mmHg düşmüştür.
45-59 yaş arasındaki 2,512 erkeğin ortalama 23 yıllık takiplerinin yapıldığı başka bir araştırmada da görülmüştür ki, hiç süt tüketmeyenlerle karşılaştırıldığında günde yarım litreden fazla süt tüketen grupta büyük (sistolik) tansiyon 10 mmHg azalmaktadır.
Whey proteinleri hangi mekanizmalarla tansiyonu düşürür?
- Bazı süt proteinleri ACE enzimini engeller.
- Akıma bağlı damar genişlemesini (flow-mediated dilation) artırır.
- Kanda, iltihap azaltıcı (antiinflamatuvar) etkisi olan Betaine düzeyini artırır.
- Bağırsaktaki mikrobiyotayı değiştirir.
Toplam protein tüketimi (hayvansal veya bitkisel) yüksek tansiyon riskini artırır mı?
547,303 katılımcının incelendiği 13 prospektif çalışmanın meta-analizinde, toplam protein alımının (bitkisel veya hayvansal protein) yüksek tansiyon veya koroner arter hastalığı riskini artırmadığı bildirilmiştir. Doz-cevap analizi yapıldığında da toplam kalori alımı içerisinde toplam protein alımı %10‘dan %%25‘e çıkartılsa bile yüksek tansiyon veya koroner arter hastalığı riskinin yine de artmadığı tespit edilmiştir.
Başka bir araştırmada da, başlangıçta yüksek tansiyonu olmayan ve yaşları 45 ile 84 arasında değişen 2,294 katılımcı ortalama 9 yıldan uzun süre ile takip edilmiş ve bu kişilerde bitkisel kaynaklı protein tüketiminin tansiyonu düşürdüğü, toplam protein veya hayvansal protein tüketiminin de yüksek tansiyon gelişme riskini artırmadığı gözlenmiştir.
Düzenli süt ürünleri tüketmenin faydaları
- Tansiyonu düşürür
- Damar sertliği azalır.
- Ultraviyolenin cilt üzerindeki yaşlandırıcı etkisini azaltır.
- Bağırsak mikrobiyotasını etkiler.
- Antiviral (virüslere karşı) etki.
- Endişe (anksiyete) giderici (anksiyolitik) etki
- Orta ve ileri yaşlılarda bilişsel performansı artırır.
- Antikanser etkileri
Amerika’da 2015-2020 diyet kılavuzlarında sağlıklı diyet içinde düşük yağlı süt ürünlerinin olması önerilmişti. Ancak, süt ürünleri tüketiminin ölüm oranları üzerine etkisini inceleyen ve 2019’da yayınlanan bir meta-analize göre süt ürünleri tüketmenin tüm sebeplere bağlı ölüm oranını artırmamaktadır.
Uyarı: sadece Whey proteini tüketmek tansiyon düşürücü ilaç tedavisinin yerine geçmez. Tansiyon hastası iseniz hekiminize sormadan tansiyon ilaçlarınızı bırakmayın.
Kaynaklar:
Bioactive Peptides from Milk Proteins with Antioxidant, Anti-Inflammatory, and Antihypertensive Activities. Foods. 2025 Feb 6;14(3):535. doi: 10.3390/foods14030535. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Whey Proteins and Bioactive Peptides: Advances in Production, Selection and Bioactivity Profiling. Biomedicines. 2025 May 27;13(6):1311. doi: 10.3390/biomedicines13061311. Ücretsiz Tam Makale erişimi
The antiviral activity of naturally occurring proteins and their peptide fragments after chemical modification. Antiviral Res. 2003 Jun;59(1):23-33. doi: 10.1016/s0166-3542(03)00010-x. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Unraveling the Biological Properties of Whey Peptides and Their Role as Emerging Therapeutics in Immune Tolerance. Nutrients. 2025 Mar 7;17(6):938. doi: 10.3390/nu17060938. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Investigating the Health Implications of Whey Protein Consumption: A Narrative Review of Risks, Adverse Effects, and Associated Health Issues. Healthcare (Basel). 2024 Jan 18;12(2):246. doi: 10.3390/healthcare12020246. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Oral Yak Whey Protein Can Alleviate UV-Induced Skin Photoaging and Modulate Gut Microbiota Composition. Foods. 2024 Aug 21;13(16):2621. doi: 10.3390/foods13162621. Ücretsiz Tam Makale erişimi
The Effect of a Whey Protein Supplement on Bone Mass in Older Caucasian Adults. J Clin Endocrinol Metab. 2015 Jun;100(6):2214-22. doi: 10.1210/jc.2014-3792. Ücretsiz Tam Makale erişimi
The chronic effects of whey proteins on blood pressure, vascular function, and inflammatory markers in overweight individuals. Obesity (Silver Spring). 2010 Jul;18(7):1354-9. doi: 10.1038/oby.2009.397. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Acute effects of whey protein isolate on blood pressure, vascular function and inflammatory markers in overweight postmenopausal women. Br J Nutr. 2011 May;105(10):1512-9. doi: 10.1017/S0007114510005313. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Antihypertensive Peptides from Milk Proteins. Pharmaceuticals (Basel). 2010 Jan 19;3(1):251-272. doi: 10.3390/ph3010251. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Novel angiotensin-converting enzyme inhibitory peptides from caseins and whey proteins of goat milk. J Adv Res. 2017 Jan;8(1):63-71. doi: 10.1016/j.jare.2016.12.002. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Whey protein lowers blood pressure and improves endothelial function and lipid biomarkers in adults with prehypertension and mild hypertension: results from the chronic Whey2Go randomized controlled trial. Am J Clin Nutr. 2016 Dec;104(6):1534-1544. doi: 10.3945/ajcn.116.137919. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Can milk proteins be a useful tool in the management of cardiometabolic health? An updated review of human intervention trials. Proc Nutr Soc. 2016 Aug;75(3):328-41. doi: 10.1017/S0029665116000264. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Milk and Dairy Product Consumption and Risk of Mortality: An Overview of Systematic Reviews and Meta-Analyses. Adv Nutr. 2019 May 1;10(suppl_2):S97-S104. doi: 10.1093/advances/nmy128. Ücretsiz Tam Makale erişimi
US Department of Agriculture and US Department of Health and Human Services. Dietary Guidelines for Americans, 2015. 8th ed Washington (DC): US Government Printing Office; 2015. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Associations of Dairy Intake with Arterial Stiffness in Brazilian Adults: The Brazilian Longitudinal Study of Adult Health (ELSA-Brasil). Nutrients. 2018 May 31;10(6):701. doi: 10.3390/nu10060701. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Antihypertensive Peptides from Milk Proteins. Pharmaceuticals (Basel). 2010 Jan 19;3(1):251-272. doi: 10.3390/ph3010251. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Goat Milk Protein-Derived ACE Inhibitory Peptide SLPQ Exerts Hypertension Alleviation Effects Partially by Regulating the Inflammatory Stress of Endothelial Cells. Foods. 2024 Oct 25;13(21):3392. doi: 10.3390/foods13213392. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Oral Yak Whey Protein Can Alleviate UV-Induced Skin Photoaging and Modulate Gut Microbiota Composition. Foods. 2024 Aug 21;13(16):2621. doi: 10.3390/foods13162621. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Dietary Intake of Protein by Food Source and Incident Hypertension Among Diverse US Adults: The MESA Study. J Am Heart Assoc. 2025 May 20;14(10):e037813. doi: 10.1161/JAHA.124.037813. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Production and Characterization of ACE Inhibitory and Anti-Diabetic Peptides from Buffalo and Camel Milk Fermented with Lactobacillus and Yeast: A Comparative Analysis with In Vitro, In Silico, and Molecular Interaction Study. Foods. 2023 May 15;12(10):2006. doi: 10.3390/foods12102006. Ücretsiz Tam Makale erişimi
ACE inhibitory casein peptide lowers blood pressure and reshapes gut microbiota in a randomized double blind placebo controlled trial. Sci Rep. 2025 Apr 22;15(1):13840. doi: 10.1038/s41598-025-98446-6. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Betaine in Inflammation: Mechanistic Aspects and Applications. Front Immunol. 2018 May 24:9:1070. doi: 10.3389/fimmu.2018.01070. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Food protein-derived anxiolytic peptides: their potential role in anxiety management. Food Funct. 2021 Feb 21;12(4):1415-1431. doi: 10.1039/d0fo02432e. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Effect of Supplementation of a Whey Peptide Rich in Tryptophan-Tyrosine-Related Peptides on Cognitive Performance in Healthy Adults: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Study. Nutrients. 2018 Jul 13;10(7):899. doi: 10.3390/nu10070899. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Supplementation With Whey Peptide Rich in β-Lactolin Improves Cognitive Performance in Healthy Older Adults: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Study. Front Neurosci. 2019 Apr 24:13:399. doi: 10.3389/fnins.2019.00399. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Emerging trends in nutraceutical applications of whey protein and its derivatives. J Food Sci Technol. 2015 Nov;52(11):6847-58. doi: 10.1007/s13197-015-1894-0. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Does dairy food intake predict arterial stiffness and blood pressure in men?: Evidence from the Caerphilly Prospective Study. Hypertension. 2013 Jan;61(1):42-7. doi: 10.1161/HYPERTENSIONAHA.111.00026. Ücretsiz Tam Makale erişimi