Bakır (Cupper, Cu) ve Yüksek Tansiyon

Bakır nedir?

lektrik iletkenliği çok yüksek olan yumuşak bir metaldir.

Canlılarda hücre metabolizması için gerekli olan Bakır, vücudun çok az miktarda ihtiyaç duyduğu bir element olup 70‘ten fazla enzim için kofaktördür. Fazlası da, eksikliği de sorun yaratabilir.

Bakır aşırı miktarlarda alındığında vücut için zararlıdır, kalp-damar hastalıklarından ölüm riskini artırır.

Bakır vücutta ne işe yarar?

Bakır, vücudumuzda çok az miktarda bulunur ancak:

hücrelerin enerji üretiminde,
antioksidan savunmada (serbest radikalleri temizleyen enzimler),
bağ dokusu (damar duvarı, kemik, cilt) yapımında,
sinir sistemi ve bağışıklıkta

önemli rol oynar.

Bakır, gıdalarla alınır: kırmızı et, sakatat, deniz ürünleri, kuruyemişler (fındık, badem, kaju), kakao, bazı tam tahıllar bakırdan zengindir.

Bakır ve yüksek tansiyon

Son yıllarda yapılan çalışmalar, özellikle kanda Bakır düzeyi yüksek olan kişilerde yüksek tansiyon gelişme riskinin artmış olabileceğini gösteriyor; ama tablo tam olarak siyah–beyaz değil, ayrıntıları bilmek önemli.

A.B.D.‘de 1,242 kişinin incelendiği bir araştırmada, kandaki Bakır düzeyi arttıkça tansiyonun (kan basıncının) da yükseldiği tespit edilmiştir. Bu çalışmada, en düşük Bakır grubuyla karşılaştırıldığında, en yüksek Bakır düzeyine sahip grupta yüksek tansiyon görülme olasılığının yaklaşık 5 kat daha fazla olduğu tespit edilmiştir.

2022 yılında Çin‘de yapılan ve 6,754 kişinin incelendiği büyük bir araştırmada, kandaki Bakır düzeyinin (ayrıca Selenyum ve Krom düzeylerinin de) yüksek tansiyon (kan basıncı) ile ilişkili olduğu gözlenmiştir.

2023 yılında yayınlanan ve 3,376 kişinin incelendiği başka bir araştırmada, yetişkinlerde serum Bakır düzeyinin, özellikle tansiyon düşürücü ilaç kullanan yüksek tansiyon hastalarında daha yüksek bulunduğu ve bazı alt gruplarda Bakır düzeyi arttıkça yüksek tansiyon riskinin de arttığı bildirilmiştir.

Gıdalarla Bakır alımı ve yüksek tansiyon

2024’te yayınlanan bir çalışma, hem genetik yöntem (Mendelian randomizasyon) hem de NHANES (National Health and Nutrition Examination Survey) beslenme verileri ile Bakır ve esansiyel hipertansiyon (sebebi belli olmayan yüksek tansiyon) ilişkisini araştırdı. Buna göre:

Genetik analiz, Bakıra genetik yatkınlığın yüksek tansiyon riskini artırdığını gösterdi.
NHANES beslenme analizinde, diyetle Bakır alımı arttıkça hipertansiyon riskinin de arttığı bulundu.
İlişki “doğrusal” değil; çok düşük düzeyler de problem olabilir, ama genel eğilim daha yüksek bakır alımında riskin artması yönünde.

2015’te Çin’de yapılan bir başka çalışmada, günlük Bakır ve Manganez (Mangan) alımı ile kan basıncı (tansiyon) ilişkisi incelendi; bakır alımı arttıkça büyük (sistolik) ve küçük (diyastolik) tansiyonda hafif artışlar olduğu gözlendi.

Bakır tansiyonu hangi yollarla etkileyebilir?

Antioksidan–oksidatif denge:
- Bakır, antioksidan enzimlerin (süperoksit dismutaz gibi) çalışmasında rol oynar.
- Fazla Bakır, serbest radikal dengesini bozup damar iç yüzeyine (endotel) zarar verebilir; bu da damarların sertleşmesine ve tansiyonun yükselmesine katkı sağlayabilir.
Damar sertliği ve iltihap:
- 2024 yılında yayınlanan bir derlemede, Bakır fazlalığının ateroskleroz (damar sertliği), oksidatif stres ve inflamasyon ile ilişkili olduğu, bunun da kalp–damar hastalıkları ve yüksek tansiyon riskini artırabileceği ileri sürülmüştür.
Diğer madenlerle denge (özellikle çinko/bakır oranı): Bir araştırmada, yüksek tansiyon hastalarında Çinko/Bakır oranının düşük olduğu bildirilmiştir.