Histerektomi (Rahmin Ameliyatla Alınması) ve Yüksek Tansiyon

Histerektomi nedir?

Histerektomi, bir jinekolojik ameliyat türü olup, rahmin vücuttan çıkarılmasıdır.

Bu ameliyat sırasında ilave olarak yumurtalıklar (ooferektomi) veya Fallop tüpleri de (salpenjektomi) çıkarılabilir.

Histerektomi, kadın sağlığı konusunda dünya genelinde çok sık uygulanan bir ameliyat türüdür. Çoğu zaman miyomlar, endometriosis, aşırı ve düzensiz kanama, adenomyozis, rahim sarkması gibi nedenlerle yapılan bu ameliyat, hastanın yaşam kalitesini artırsa da, kalp-damar sağlığı üzerinde yüksek tansiyon ve inme riskinde artış gibi olumsuz etkilere de yol açabilir.

Başlıca histerektomi çeşitleri:

Sadece rahim alınması (yumurtalıklar alınmaz): “Basit” veya “total” histerektomi, serviks (rahim ağzı) genellikle rahimle birlikte alınır, yumurtalıklar yerinde bırakılır.
Rahim + yumurtalıkların alınması (çift taraflı ooforektomi): Rahimle birlikte her iki yumurtalık da alınır; buna “cerrahi menopoz” da denir. Histerektomi yapılanların yaklaşık %40‘ında histerektomiye ek olarak yumurtalıklar da alınmaktadır. Burada esas amaç yumurtalık kanseri gelişme riskini önlemektir.
Rahim + tek yumurtalık alınması: Bir yumurtalık bırakılabilir, bu durumda hormon üretimi bir miktar devam eder.

Ameliyatın ne şekilde (sadece rahim mi, rahimle birlikte yumurtalıklar mı alınacak) yapılacağı hastanın yaşına, hastalığın türüne, kanser şüphesi olup olmamasına göre hekimi tarafından planlanır.

Histerektomi ve yüksek tansiyon

Tayvan‘da yapılan büyük bir çalışmada; rahim, yumurtalıklar ve Fallop tüplerinin ameliyatla alındığı (TAH + BSO) 6,674 kadın ortalama 6.4 yıl izlenmiştir. Ameliyat öncesinde yüksek tansiyonu bulunmayan bu kadınlar, aynı ameliyatın yapılmadığı ve yüksek tansiyonu da bulunmayan 26,696 kadın ile karşılaştırılmıştır. Buna göre, rahmin ameliyatla alındığı kadınlarda yüksek tansiyon gelişme riski %40 artmaktadır.

Benzer sonuçlar daha sonra başka araştırmalarda da saptanmıştır. Örnek olarak 50,286 kadının incelendiği büyük bir araştırmada da histerektomi sonrasında yüksek tansiyonun daha sık geliştiği bildirilmiştir.

Hindistan‘da 32.460 kadın üzerinde yapılan bir araştırmada da, histerektomi yapılanlarda yüksek tansiyon gelişme riskinin %36 arttığı görülmüştür.

Histerektomi tansiyonu nasıl etkiler?

Histerektomi sonrası hipertansiyon riskinin arttığını gösteren birçok çalışma vardır. Bu artış, birkaç mekanizma ile açıklanmaya çalışılır:

Hormon dengesi değişimi: Özellikle yumurtalıklar da alınırsa östrojen ve progesteron birden düşer, vücut ani bir menopoza girer.
- Östrojen, damarlarda koruyucu etkisi olan bir hormondur; damar esnekliğini artırır, kolesterol dengesine katkı sağlar.
- Östrojen azaldığında damar duvarları daha sert hale gelir, bu da tansiyonun yükselmesine zemin hazırlayabilir.
Damar direncinde artış: Ooforektomi yapılan kadınlarda 24 saatlik tansiyon ölçümlerinde (tansiyon Holteri) küçük (diyastolik) tansiyon ve damar direncinin (vasküler rezistans) arttığı gösterilmiştir.
Tuz duyarlılığında artış: Cerrahi menopoz sonrası kadınların bir kısmında “tuz duyarlı” hipertansiyon gelişir, yani tuz alınca tansiyon daha kolay yükselir.
Kilo, hareketsizlik, stres: Ameliyat sonrası ortaya çıkan hareket azalması, vücut ağırlığının artması, kronik ağrı ve psikolojik stres de uzun dönemde yüksek tansiyon gelişme riskini artırabilir.

Yumurtalıklar alınmadan, sadece rahim alınsa da yüksek tansiyon gelişme riski artıyor mu?

Bazı araştırmalarda, yumurtalıklar yerinde bırakılmış olsa bile yüksek tansiyon ve kalp-damar hastalığı riskinin yine de arttığı gösterilmiştir.

Histerektomi olup yumurtalıkları korunan kadınlarda, uzun dönemde yüksek tansiyon, obezite, hiperlipidemi (kan yağlarının yükselmesi) ve koroner arter hastalığı (kalbi besleyen damarların tıkanması) riskinin arttığı saptanmıştır.
Kore’de 13,650 hastanın incelendiği bir araştırmada da, yumurtalıkları korunsa bile histerektomi grubunda yüksek tansiyon gelişme riski %15 artmaktadır.

Bu sonuçlar, rahim alınmasının tek başına da metabolik ve hormonal dengeyi etkileyebileceğini düşündürmektedir.

Histerektomi sonrası yüksek tansiyon gelişimi açısından kimler daha riskli?

Aşağıdaki özelliklere sahip kadınlarda histerektomi sonrası yüksek tansiyon gelişme olasılığı daha yüksek olabilir:

Genç yaşta (özellikle 35–45 yaş) histerektomi geçirenler.
Birlikte bilateral ooforektomi (yumurtalıkların çift taraflı alınması) yapılanlar (cerrahi menopoz).
Ameliyat öncesinde zaten sınırda yüksek tansiyonu olanlar veya ailede güçlü hipertansiyon öyküsü bulunanlar.
Obezite, insülin direnci, diyabet (şeker hastalığı), yüksek kolesterol gibi diğer risk faktörleri bulunanlar.
Sigara veya alkol kullananlar.
Hareketsiz (sedanter) yaşam tarzı olanlar.

Ameliyatla rahmini aldıranlar ameliyattan sonra ne yapmalı?

Ameliyattan sonra görülebilen tansiyondaki yükselme, ameliyatı izleyen ilk yıl içinde bile ortaya çıkabilir.

Histerektomi yapılan tüm kadınların, ameliyattan sonra sık aralıklar ile tansiyonlarını ölçtürmeleri erken teşhis açısından faydalı olacaktır.

Histerektomi geçirmiş olmanız tabii ki hayat boyu yüksek tansiyon ve kalp hastası olacağınız anlamına gelmez; fakat “normalden biraz daha yüksek risk grubunda” olduğunuzu bilmeniz ve buna göre önlem almanız önemlidir.

Histerektomi sonrası yüksek tansiyon riskini azaltmak aşağıdaki yaşam tarzı değişikliklerini uygulayabilirsiniz:

Tuz tüketimini azaltın:
- Günlük tuz alımınızı yaklaşık 5–6 gramın altında tutmaya çalışın (yaklaşık 1 çay kaşığı, ama bunun içinde ekmek ve hazır gıdaların tuzu da var).
Aşırı kilo almamaya dikkat edin:
- Şişmanlık, tansiyonu yükselten önemli sebeplerden birisidir. Vücut ağırlığınızda %5–10’luk bir azalma bile tansiyonu ciddi ölçüde düşürebilir.
- Diyetisyen desteği alınması gerekebilir.
Düzenli fiziksel aktivite: Haftada en az 150 dakika orta şiddette yürüyüş (günde 30 dakika, haftada en az 5 gün) önerilir.
Sigara ve alkol:
- Sigara damarları daraltır, tansiyonu artırır ve inme riskini yükseltir; tamamen bırakmak en iyi seçenektir.
- Alkol tansiyonu yükseltebilir, bırakın.
Uyku ve stres:
- Yetersiz uyku ve kronik stres yüksek tansiyonu tetikler; uyku düzenine ve stresle baş etme yöntemlerine (nefes egzersizleri, psikolojik destek) önem vermek işe yarayabilir.

Histerektomi ve yüksek tansiyon hakkında sık sorulan sorular

“Histerektomi oldum, tansiyonum hep yüksek mi kalacak?”

Hayır. Histerektomi sonrasında tüm kadınlarda mutlaka hipertansiyon gelişmez; risk istatistiksel olarak artmıştır ama bireysel durum değişkendir. Bazı kadınlarda hiç yüksek tansiyon gelişmez, bazılarında yıllar içinde ortaya çıkar. Sağlıklı yaşam tarzı ve düzenli takip, riski önemli ölçüde azaltabilir.

“Rahmim alındı ama yumurtalıklarım duruyor. Yine de dikkat etmeli miyim?”

Evet. Yumurtalıklarınız duruyor olsa bile, bazı büyük çalışmalarda sadece rahmin alınmasının bile hipertansiyon ve kalp-damar riskini bir miktar artırdığı gösterilmiştir. Yani tamamen risksiz sayılmazsınız; hiç bir şikayetiniz (nefes darlığı, çarpıntı, baş ağrısı, baş dönmesi, göğüs ağrısı, burun kanaması, halsizlik, çabuk yorulma gibi) olmasa bile, yılda bir kaç kez tansiyon ölçümü yaptırmanız ve yaşam tarzınıza dikkat etmeniz önerilir.

“Ameliyattan hemen sonra mı, yoksa yıllar sonra mı tansiyon yükselir?”

Bazı çalışmalarda ilk 6–12 ay içinde tansiyonda yükselme saptanmıştır, ancak büyük kohortlarda asıl farkın yıllar içinde ortaya çıktığı görülmüştür. Bu nedenle hem kısa vadede hem uzun vadede düzenli takip önemlidir.

Histerektomi yapıldı. Ne zaman doktora başvurmalıyım?

Histerektomi sonrası, aşağıdaki durumlarda acil servise başvurmalısınız:

Ani, çok şiddetli baş ağrısı, baş dönmesi
Görme kaybı veya çift görme
Göğüs ağrısı, kola veya çeneye vuran ağrı (kalp krizi belirtisi olabilir)
Ani nefes darlığı, konuşma bozulması (dizartri), yüz veya kolda-bacakta ani güçsüzlük (inme belirtileri)
Tansiyonun tekrar tekrar 180/110 mm Hg üzerine çıkması