Huntington Hastalığı (Huntington Koresi) ve Yüksek Tansiyon

Huntington hastalığı (Huntington koresi) nedir?

Huntington hastalığı sinir sisteminin dejenerasyonu ile seyreden, kromozom 4’teki huntingtin (HTT) geninde ortaya çıkan CAG (sitozin–adenin–guanin) tekrar artışı (genetik mutasyon) sonucu gelişen, (yani ebeveynden çocuğa %50 ihtimalle geçebilen), tedavisi olmayan bir nörodejeneratif hastalıktır. “Huntingtin” adlı proteini üreten gendeki hata sonucunda, bu proteinin beyinde birikerek hücrelere zarar verir.

Beyinde özellikle hareket ve davranıştan sorumlu yapıların (bazal ganglion, striatum) yıkımıyla seyreder; istemsiz hareketler (kore, chorea), unutkanlık, karar verme güçlüğü, zihinsel gerileme ve duygusal sorunlar, kişilik değişikliği ve depresyon gibi belirtileri vardır. Bu hastalıkta istemsiz koreatik (hiperkinetik) hareketler, davranışsal ve psikiyatrik bozukluklar (bunama, depresyon, agresif davranışlar) görülür. Huntington hastalığı tamamen “iyileştirilebilen” bir durum değildir; tedavi daha çok hareket bozukluğu, psikiyatrik belirtiler ve günlük yaşam sorunlarını hafifletmeye yöneliktir.

İlk defa 1872 yılında George Huntington tarafından tanımlanmıştır.

Nadir görülen bu hastalığın olup toplumdaki sıklığı 100.000 kişide 5-10 arasındadır.

Genellikle 30–50 yaş arasında başlar; daha erken başlayan (juvenil) formlar da vardır ve bunlarda hastalık daha hızlı ilerleme eğilimindedir.

Huntington hastalığı kalıtsal, ilerleyici bir beyin hastalığıdır; yüksek tansiyon (hipertansiyon) ise kalp‑damar sistemini etkileyen yaygın bir risk faktörüdür. İkisi zaman zaman aynı kişide görülebilir ve birbirini dolaylı olarak etkileyebilir. Huntington hastalığı doğrudan “yüksek tansiyon yapan bir hastalık” değildir ama tansiyonla ilişkisi ve tansiyon ilaçlarının gidişata etkisi üzerine önemli veriler vardır.

Huntington hastalığı yüksek tansiyon yapar mı?

Huntington hastalarında, aynı yaş grubundaki sağlıklı bireylere göre yüksek tansiyon (hipertansiyon) görülme sıklığı daha düşük bulunmuştur. Elimizdeki büyük hasta serilerinde, Huntington hastalığının kendisinin doğrudan “tansiyonu yükselten bir hastalık” gibi davranmadığı, hatta tersine hipertansiyonun nispeten daha az görüldüğü gösterilmiştir.
Ancak, hastalık ilerledikçe otonom sinir sisteminde (kalp hızı, kan basıncı, terleme gibi istemsiz işlevleri yöneten sistem) bozulmalar olduğu ve bunun tansiyon dalgalanmalarına katkıda bulunabileceği düşünülmektedir. Huntington hastalarında gece tansiyonu düzensizleşebilir (non-dipper) ve otonom sinir sistemi bozukluğu nedeniyle nabız ve sistolik tansiyon yükselebilir. Araştırmalar, HD hastalarında istirahatteki kalp hızı ve kan basıncında artış ile kalp hızı değişkenliğinde azalma saptamıştır.

Özetle: Huntington hastalığının doğrudan yüksek tansiyon nedeni olduğunu söyleyemeyiz; hipertansiyon gelişirse bu çoğu zaman kişinin genel kalp‑damar risk profili (yaş, genetik, kilo, sigara, diyabet vb.) ile ilişkilidir.

Huntington hastalığı antihipertansif ilaçlarla etkileşir mi?

Buradaki kritik nokta, Huntington’ın kendisinden çok, Huntington için kullanılan ilaçlar ile tansiyon ilaçlarının etkileşme potansiyelidir:

Huntington koreasını ve psikiyatrik belirtileri kontrol etmek için tetrabenazin, antipsikotikler (olanzapin, risperidon, aripiprazol, haloperidol vb.), bazı antiepileptikler ve antidepresanlar sık kullanılır.
Bu ilaçların bir kısmı tansiyonu düşürebilir (örneğin bazı antipsikotikler ortostatik hipotansiyon yapabilir), kalp ritmini etkileyebilir (QT uzaması, taşikardi) ve sedasyon yapabilir.
Tetrabenazin etkisi: Huntington tedavisinde sık kullanılan bu ilaç, yan etki olarak tansiyonu düşürebilir (ortostatik hipotansiyon). Eğer hasta zaten bir tansiyon düşürücü ilaç kullanıyorsa, tansiyonun aşırı düşmesine ve bayılmalara neden olabilir.

Tansiyon düşürücü (antihipertansif) ilaçlarla (ACE inhibitörü, ARB, beta bloker, kalsiyum kanal blokeri, diüretik vb.) doğrudan, sık görülen özel bir kimyasal etkileşim Huntington hastalarına özgü olarak tanımlanmamıştır; ancak:

Hem kore (chorea) ilaçları hem tansiyon düşürücü ilaçlarla birlikte kullanıldığında tansiyonun aşırı düşmesi, baş dönmesi, düşmeler gibi sorunlar yaşanabileceği için yakın izlem önerilir.
Bazı antipsikotikler ve kore ilaçları kalp ritmini etkilediği için (QT uzaması, aritmi riski), özellikle beta bloker ve bazı kalsiyum kanal blokerleri ile birlikte kullanılırken kardiyoloji kontrolü önemlidir.

Yani Huntington hastalığına özgü, “şu tansiyon ilacı asla kullanılmaz” gibi bir genelleme yoktur; ama kullanılan tüm ilaçların listesi nöroloji ve kardiyoloji hekimiyle birlikte değerlendirilmelidir.

Tansiyon düşürücü (antihipertansif) ilaçlar Huntington hastalığı yapar mı?

Hayır:

Huntington hastalığı tamamen genetik bir hastalıktır; HTT geninde CAG sayısının artmasıyla oluşur.
Bugüne kadar hiçbir tansiyon düşürücü ilacın (ACE inhibitörü, ARB, beta bloker, kalsiyum kanal blokeri, diüretikler vb.) HTT geninde bu tür bir mutasyon oluşturduğuna veya “Huntington hastalığı başlattığına” dair kanıt yoktur.

Bazı önemli noktalar:

Bazı ilaçlar (özellikle dopamin sistemini etkileyenler, örneğin levodopa gibi) nadiren “kore” benzeri istemsiz hareketler yapabilir; ama bu Huntington hastalığı değildir, ilaca bağlı geçici bir yan etkidir.
Antihipertansifler arasında da nadiren hareket bozukluğu yapan ilaç bildirimleri olsa da, bunlar genellikle reversibl (ilaç kesilince düzelen) ve Huntington’dan tamamen farklı tablolardır.

Sonuç: Antihipertansif kullanmak Huntington hastalığına yol açmaz; Huntington ancak genetik mutasyonla (ailevi geçiş veya yeni mutasyon) ortaya çıkar.

Tansiyon düşürücü (antihipertansif) ilaçlar Huntington hastalığı ile etkileşir mi?

Tansiyonu yüksek olan Huntington hastalarında tansiyon düşürücü ilaç kullanımının Huntington hastalığının ortaya çıkma yaşını ve ayrıca hastalığın şiddetini azalttığı bildirilmiştir.

Huntington hastalığında otonom bozukluk nedeniyle ayağa kalkmada tansiyon düşmesi (ortostatik hipotansiyon) riski yüksektir. Tansiyon düşürücü ilaçlar bu riski artırabilir.

Yüksek tansiyon Huntington hastalığı yapar mı?

Bu soru için iki ayrı noktaya bakmak gerekir:

Huntington hastalığına neden olma durumu:

Huntington monogenik (tek genle açıklanan) bir hastalıktır; sebebi HTT genindeki CAG tekrarı artışıdır.
Yüksek tansiyon, bu genetik mutasyonu oluşturmaz; dolayısıyla hipertansiyon Huntington’ın sebebi değildir.

Huntington hastalığının gidişatına etki etme durumu:

14 binden fazla katılımcının yer aldığı büyük bir çalışmada, Huntington gen taşıyan kişiler arasında hipertansiyonu olanların bilişsel (hafıza, dikkat) performanslarının daha kötü, depresyon skorlarının daha yüksek ve motor bozulmalarının daha hızlı ilerlediği gösterilmiştir.
Aynı çalışmada, yüksek tansiyonu olup tansiyon ilacı kullanan Huntington hastalarının, tansiyonu yüksek kalmış hastalara göre daha iyi motor ve bilişsel performansa sahip olduğu ve hastalığın klinik başlangıç yaşının daha geç olduğu bulunmuştur.

Bu bulgular bize şunu söylüyor:

Hipertansiyon Huntington’a yol açmaz; ama Huntington genini taşıyan kişilerde tansiyonun kontrolsüz yüksek olması, beynin damar yapısını ve hastalığın gidişatını olumsuz etkileyebiliyor.
Tersine, hipertansiyonun iyi tedavi edilmesi, bu kişilerde şikâyetlerin başlamasını geciktirebilecek ve ilerlemeyi bir miktar yavaşlatabilecek potansiyel bir koruyucu faktör olabilir.

Bu nedenle, Huntington gen taşıyıcısı veya hastası olan kişilerde tansiyonun çok sıkı takip edilmesi ve gerekiyorsa düzenli antihipertansif tedavi alınması özellikle önemli kabul ediliyor.

Özet

Huntington nedir?
Aileden geçen, gen bozukluğuna bağlı, hareketleri, hafızayı ve ruh halini zamanla bozan ciddi bir beyin hastalığıdır.
Huntington yüksek tansiyon yapar mı?
Genel olarak hayır; büyük çalışmalarda Huntington hastalarında yüksek tansiyon daha az bile görülmüş, ama sinir sistemi bozuklukları nedeniyle tansiyon dalgalanmaları olabilir.
Huntington antihipertansiflerle etkileşir mi?
Hastalığın kendisi değil, kullanılan beyin/psikiyatri ilaçları tansiyon ve kalp ritmini etkileyebilir; bu yüzden tansiyon ilaçları nöroloji ve kardiyoloji ile birlikte planlanmalıdır.
Tansiyon düşürücü ilaçlar Huntington yapar mı?
Hayır; Huntington tamamen genetik bir hastalıktır, tansiyon ilaçlarının böyle bir hastalık başlatması beklenmez.
Yüksek tansiyon Huntington yapar mı?
Huntington’a sebep olmaz; fakat gen taşıyan kişilerde kontrolsüz yüksek tansiyon, hastalığın daha ağır ve hızlı seyretmesiyle ilişkilidir, tedavi edilen tansiyon ise başlangıcı geciktirebilir.