Ortostatik Hipotansiyon – Pozisyon değişince tansiyonun düşmesi – Postural Hipotansiyon

Ortostatik Hipotansiyon:

En az 5 dakikadır oturmakta veya yatmakta olan bir kişinin oturur veya yatar pozisyondan ayağa kalkınca 1 veya 3 dakika içinde büyük tansiyonun en az 20 mmHg düşmesi ve/veya küçük tansiyonun en az 10 mmHg düşmesi.

Yatarken tansiyonu yükselenlerde (supine hypertension), ayağa kalkınca 1 veya 3 dakika içinde büyük tansiyonun en az 30 mmHg düşmesi ortostatik hipotansiyon olarak kabul edilir.

Ortostatik hipotansiyon hastada belirti verebilir (baş dönmesi, bayılacak gibi olmak, bayılmak, halsizlik, yorgunluk, bilişsel yavaşlama, bacak burkulması, baş ağrısı, boyun ağrısı, ayağa kalkınca olan nefes darlığı veya göğüs ağrısı) veya hasta hiçbir şey hissetmeyebilir.

Erken Ortostatik Hipotansiyon:

En az 5 dakikadır oturmakta veya yatmakta olan bir kişinin oturur veya yatar pozisyondan ayağa kalkınca 15 saniye içerisinde büyük tansiyonun en az 40 mmHg düşmesi ve/veya küçük tansiyonun en az 20 mmHg düşmesi ile seyreden geçici tansiyon düşmesidir.

Bayılma yaşayan birçok hastada sebep bu olabilir ancak ispat etmek zordur. Bunu fark edebilmek için atımdan-atıma tansiyon ölçebilen bir monitör gerekir. Kolda şişen manşonlu alet ile tespit edilemez.

Geç ortostatik Hipotansiyon:

En az 5 dakikadır oturmakta veya yatmakta olan bir kişinin oturur veya yatar pozisyondan ayağa kalkınca 3 dakikadan sonra büyük tansiyonun en az 20 mmHg düşmesi ve/veya küçük tansiyonun en az 10 mmHg düşmesi.

daha fazlası için tıklayınız.

İlk başta garip gelebilir ancak yüksek tansiyonu olanlarda da ara ara ortostatik hipotansiyon görülebilir. Yüksek tansiyon hastalarında ortostatik hipotansiyon görülme sıklığı % 3-26 arasında bildirilmiştir. Ortostatik hipotansiyon olması yüksek tansiyon hastalarında tansiyon düşürücü tedavinin ayarlanmasına engel değildir . Yüksek tansiyon hastalarında (ortostatik hipotansiyon bulunsa da bulunmasa da) tansiyon düşürücü tedavi ile kalp damar hastalıklarına veya tüm sebeplere bağlı ölümler azalır.

Ortostatik hipotansiyon sadece tansiyon düşmesinden ibaret masum bir durum değildir, yaşlılarda tüm nedenlere bağlı ölüm riskinin arttığını gösterir.

Ortostatik hipotansiyon sabahları daha sık görülür, daha belirgin olur; akşamları daha az görülür.

Yaş ilerledikçe ortostatik hipotansiyon daha sık görülür:

60 yaş üzerinde %10

65 yaş üzerinde %5-30

85 yaş üzerinde %26

Tip 2 şeker hastalarının %25’inde,

Geriatri servisinde yatmakta olan hastaların %68’inde ortostatik hipotansiyon bulunur.

Yaşlılarda ortostatik hipotansiyonda küçük tansiyonun düşmesi (diyastolik OH) daha sık görülür.

Ortostatik Hipotansiyon belirtileri nelerdir?

Baş dönmesi
Bayılma, bayılacak gibi olma
Yorgunluk
Bilişsel bozukluk
Görmede bulanıklık, görmede kararma
Boyun ve omuz ağrısı (elbise askısı baş ağrısı)
Göğüs ağrısı
Dik dururken nefes darlığı

Ortostatik Hipotansiyon iki gruba ayrılır:

Klasik ortostatik hipotansiyon
Nörojenik ortostatik hipotansiyon

Klasik ortostatik hipotansiyon sebepleri:

ayağa kalkınca kanın bacaklarda ve karında göllenmesi
vücudun susuz kalması (dehidratasyon, hipovolemi, kan kaybı, böbreküstü bezi yetmezliği),
ilaç kullanımı:
- Bazı antidepresan ilaçlar hipertansiyon yapabildikleri gibi ortostatik hipotansiyon da yapabilir. Ortostatik hipotansiyon yapma sıklığı, yüksek tansiyon yapma sıklığından daha fazla olan depresyon ilaçları: Imipramine, Amitriptilin (Amitriptyline), Clomipramine, Desipramine, Nortriptyline, Doxepin, Trimipramine, Protriptyline, Maprotiline.
- Bazı tansiyon düşürücü ilaçlar
- Vincristine
kalp yetmezliği
ritm bozuklukları
ileri derece kalp kapak hastalıkları
kondisyonsuzluk

Nörojenik ortostatik hipotansiyon sebepleri (aşağıdaki hastaların yarısında düz yatınca olan tansiyon yükselmesi bulunur):

Sinir hücrelerinde alfa-synuclein birikmesi
- Parkinson hastalığı (%48-58)
- Lewy cisimcikli demans
- çoklu sistem atrofisi. (%26)
- saf otonom yetersizlik. (%33)
Küçük sinir liflerini etkileyen hastalıklar
- Şeker hastalığı (Diyabet)
- kanda şeker düşüklüğüne bağlı geçici otonom nöropati
- amiloidoz
- toksik maddeler
- otoimmün hastalıklar, otoimmün otonomik ganglionopati
- paraneoplastik hastalıklar, akut paraneoplastik otonomik nöropati
- Vitamin B12 eksikliği
- oxaliplatin içeren kemoterapiler
- HIV enfeksiyonu
- Guillain-Barré sendromu
- alkolik polinöropati, Wernicke Korsakoff sendromu
- Sjögren sendromu
- akciğer naklinden sonra
- ganglionörom
- Posteriyor fossa tümörleri veya cerrahisi
- Multiple skleroz
- olivopontoserebellar atrofi
- Botulizm
- Porfiri
- Ailesel disotonomi (Riley-Day sendromu)
Omurilik hasarı: travmatik tetrapleji, Siringomiyeli, omuriliğin subakut kombine dejenerasyonu, omurilik tümörleri, Çölyak pleksus bloğu, Bupivakain (spinal anestezik)

Ortostatik hipotansiyon tedavisinde ilaç dışı neler yapılabilir?

Oturur veya yatar pozisyondan ayağa yavaş kalkmak.
Tuz tüketimini artırmak.
Su tüketimini artırmak.
Tek seferde 500 ml (yarım litre) su içmek (üç-dört dakika içinde).
Gece uyuduğunuz yatağın baş kısmının 30 derece yukarıda olacak şekilde eğimli olması (özellikle düz yatınca tansiyonu yükselen hastalarda).
Kalçaya kadar uzanan varis çorabı giymek (en az 15-20 mmHg basınçlı).
Karın korsesi kullanmak.
Ağır yemek yememek.
Ağır egzersiz yapmamak.
Egzersiz yapacaksa bile dik durur şekilde değil de eğilerek egzersiz yapmak (eğilerek bisiklet sürmek gibi)
Sıcak ortamlardan uzak durmak (sıcak ortamda bulunmak, sıcak su ile duş almak, saunaya girmek ortostatik hipotansiyonu kolaylaştırır)
Bacak üstüne atmak, kalçaları sıkmak (bu iki hareket kanın ayaklarda birikmesini engeller, tansiyonun düşmesini zorlaştırır).
Hasta oturur veya yatar pozisyondan ayağa kalkınca bunu hissederek şişen ve karına baskı yaparak tansiyonun düşmesini engelleyen otomatik cihaz kullanmak.

Yüksek tansiyon hastaları tansiyon düşürücü ilaçlarının yanında şu ilaçları da kullanıyorlarsa ortostatik hipotansiyon daha sık ortaya çıkar:

Ortostatik hipotansiyon olanlarda şunlar daha sık görülür:

Kalp yetmezliği
Atriyal fibrilasyon (bir tür ritm bozukluğu)
Koroner damar hastalığı
Kalp krizi (miyokard infarktüsü)
Düşmeler
Kemik kırıkları
Bayılma (senkop)
Depresyon
Bilişsel yeteneklerde azalma ve bunama (demans)
Erken ölüm

Düz yatınca olan tansiyon YÜKSELMESİ:

Nörojenik ortostatik hipotansiyon hastalarının yaklaşık yarısında yatınca olan tansiyon yükselmesi bulunur.
Sırtüstü düz yattıktan en az 5 dakika sonra, büyük (sistolik) tansiyonun en az 140 mmHg ve/veya küçük (diyastolik) tansiyonun en az 90 mmHg olmasıdır.
Bu hastaları, sebebi bilinmeyen tansiyon yüksekliği (esansiyel hipertansiyon) hastaları ile karıştırmayın. Bu hastalarda tansiyon otururken normal, ayağa kalkınca genellikle düşüktür.
Tanım itibari ile düz yatınca ortaya çıkar, sadece gece olmak zorunda değildir. Gece olan tansiyon yükselmelerinin sadece bir kısmı buna bağlıdır.
Gece tansiyon yükselmesi (noktürnal hipertansiyon) sebeplerinden biridir. Ancak gündüz de olabilir. Önemli olan düz yatınca olmasıdır.
Uyku sırasında birkaç saat boyunca tansiyon yükselmesi, gece sık idrara çıkma ve uyku bozukluklarına yol açabilir. Gece sık idrara çıkarak meydana gelen sıvı kaybı gündüz ortostatik hipotansiyon gelişmesini daha da kolaylaştırır.