Kalp Pili (Pacemaker) ve Yüksek Tansiyon

Kalp pili nedir, ne işe yarar?

Kalp pili (cardiac pacemaker), kalbin elektrik sisteminde yavaşlama veya duraklama olduğunda devreye girip kalbi belli bir hızın altına düşürmemek için takılan küçük bir cihazdır. Çoğunlukla bayılma, baş dönmesi, ileri derecede bradikardi (nabzın çok yavaş olması) veya kalp bloğu gibi durumlarda kullanılır.

Pilin temel görevi:
1. Kalp atışını düzenlemek, kalbin çok yavaşlamasını (kalp hızının azalmasını) önlemek
2. bazı pillerde kalbin farklı bölümlerindeki koordinasyonsuz kasılmayı azaltmak (CRT-D),
3. bazı pillerde gerektiğinde kalbe elektrik şoku (defibrilatör, ICD) vermektir.
Kalp pilini, tansiyon cihazı gibi “tansiyon ayarlayan” bir cihaz olarak düşünmemek gerekir; çoğu kalp pilinde asıl hedef düşük kalp hızıdır
Yine de kalp hızını ve kalbin doluş-boşalış zamanını değiştirdiği için kalp pillerinin tansiyon (kan basıncı) üzerinde dolaylı etkileri olabilir.
Bazı kalp pilleri kalp ritmi

Kalp pili tansiyonu (kan basıncını) etkiler mi?

Kalp pili tansiyonu yükseltir mi?

Hayır, kalıcı kalp pilleri çoğu hastada kalıcı yüksek tansiyon sebebi değildir.

Bu konudaki bilimsel araştırmalar ne diyor?

278 hastalık uzun dönem bir çalışmada, kalp pili takıldıktan hemen sonra büyük (sistolik) tansiyonda genellikle bir düşüş olduğu, birkaç ay içinde çoğu hastada eski seviyelere döndüğü gösterilmiş, 3–5 ay içinde tansiyon çoğu kişide pil öncesi düzeylere yaklaşmış, kalıcı belirgin düşüş sadece küçük bir grupta (yaklaşık %5,8) kalmıştır.
Sol dal demeti bölgesinden (Left Bundle Branch Area Pacing – LBBAP) yapılan pil uygulamalarında, pil takıldıktan sonraki ilk 1–2 gün içinde büyük (sistolik) tansiyonda anlamlı azalma saptanmış (örneğin 137 mm Hg’den 127 mm Hg civarına), LBBAP grubunda düşüş, klasik sağ karıncık pili takılanlara göre daha fazla bulunmuştur.
Dirençli hipertansiyonu olan ve aynı zamanda kalp pili takılan hastalarda yapılan bir çalışma, özel bir “programlanabilir hipertansiyon kontrol” algoritmasının 24 saatlik büyük (sistolik) tansiyonu yaklaşık 14 mm Hg kadar düşürebildiğini göstermiştir.

Bu çalışmalar kısaca şunu söylüyor:

Kalp pili taktı diye bir hastanın tansiyonu “otomatik” olarak yükselmez.
Hatta bazı durumlarda pil, tansiyonu geçici veya kalıcı olarak biraz düşürebilir.

Peki neden bazı pil hastaları tansiyon yüksekliği yaşıyor?

Pek çok pil hastası zaten yaşlı, yüksek tansiyon, şeker hastalığı (diyabet), damar sertliği gibi sorunları olan kişilerdir. Bunlar pil takılmasa da tansiyonu yüksek olabilecek bir gruptur.
Tansiyon ilaçları yetersiz, düzensiz kullanım veya kilo alımı, tuz fazlalığı, stres gibi klasik nedenler pil takıldıktan sonra da devam ediyor olabilir.
Nadiren “pacemaker sendromu” (pil sendromu) denilen durumda, kalbin üst ve alt odacıkları uyumsuz kasıldığı için çarpıntı, halsizlik, tansiyon dalgalanması olabilir; bu daha çok ayar değişikliğiyle düzelir.

Kısaca kalıcı kalp pili kendi başına yüksek tansiyona sebep olan bir cihaz değildir; tansiyon yüksekliği varsa çoğu kez altta yatan hipertansiyon hastalığı ve yaşam tarzı faktörleri rol oynar.

Kalp pili tansiyonu nasıl etkiler?

Kalp pili nabzı (kalp hızını) ve kalbin kasılma zamanlamasını değiştirerek tansiyonu dolaylı yönden etkiler.

a) Nabız (kalp hızı) etkisi

Pil takılan birçok hasta, pil öncesinde çok düşük nabız (örneğin dakikada 30–40 atım) ile dolaşıyordur.
Kalp hızı (nabız) çok yavaşlayınca vücut, kan akımını dengelemek için damarlarda kasılma yapabilir (vazokonstriksiyon) ve tansiyon nispeten yükselebilir (Frank-Starling mekanizması ve barorefleks).
Pil takılınca nabız dakikada 60–70 atım civarına sabitlenir; bu durumda:
- Kalbin her atımda pompaladığı kan miktarı biraz rahatlar,
- Vücudun “kompensasyon” (telafi etme) ihtiyacı azalır,
- Kısa dönemde büyük (sistolik) tansiyonda bir miktar düşüş görülebilir.

b) Kalbin doluş ve boşalış düzeni

Özellikle çift odacıklı (kulakçık + karıncık) pillerde, üst ve alt odacığın (kulakçık ve karıncık) uyumlu kasılması, kalbin doluşunu ve pompa gücünü iyileştirir.
Atrioventriküler (AV) gecikme denilen süre, kalp pilini ayarlarken değiştirildiğinde, kalbin dolmasına ayrılan süre kısalıp uzayabilir; bu da kan basıncını (tansiyonu) az da olsa oynatabilir.
Bazı özel pil programlarında (PHC gibi) AV gecikme bilinçli manipüle edilerek tansiyonu düşürme amaçlı kullanılabiliyor.

c) Pacemaker sendromu ve tansiyon dalgalanması

Çoğu zaman çözüm, pilin çalışma şeklini (modunu) veya ayarlarını değiştirmektir; ekstra tansiyon ilacı ilave etmek değildir.

Sadece karıncıktan kalbi uyaran bazı eski tip ayarlarda, kulakçıkla karıncık uyumu bozulursa “pacemaker sendromu” gelişebilir.

Bu durumda hastada halsizlik, baş dönmesi, nefes darlığı, göğüste rahatsızlık ve tansiyonda dalgalanma görülebilir.

Tansiyon ilaçları kalp pilini bozar mı?

Genel olarak: Klasik tansiyon ilaçları kalp pilinin elektronik yapısını veya pili doğrudan bozmaz. Ancak bazı ilaçlar nabız üzerinde etkili olduğu için, pil ayarlarıyla birlikte düşünmek gerekir.

a) Genel tansiyon ilaç grupları ve pil ilişkisi

ACE inhibitörleri / ARB’ler (örn. ramipril, perindopril, valsartan, losartan)
- Temel etkileri damarları gevşetmek, kalp ve böbreği korumaktır.
- Kalp hızını genelde belirgin yavaşlatmaz.
- Kalp pili olan, hipertansiyonlu hastalarda güvenle kullanılır.
- PPI (kalıcı pil) + hipertansiyonu olan 69 hastalık bir çalışmada, ACEI/ARB kullanan grupta, kalsiyum kanal blokerlerine göre yeni atriyal fibrilasyon gelişme riski daha düşük bulunmuş.
- Bu çalışmada iki grup arasında tansiyon kontrolü benzer, ama ACEI/ARB atriyum yapısını iyileştirerek ritim açısından avantaj sağlamış.
Kalsiyum kanal blokerleri (örn. amlodipin, diltiazem, verapamil)
- Amlodipin gibi dihidropiridinler esasen damarları gevşetir; kalp hızını etkilemez. Pil hastaları için genelde sorun yaratmaz.
- Diltiazem ve Verapamil gibi dihidropiridin olmayanlar kalp hızını yavaşlatır; pil varsa nabzı pil tuttuğu için fazla yavaşlatma etkisi sınırlı olabilir, ancak kalp kasılma gücü üzerindeki olumsuz etkileri nedeniyle kardiyolog kontrolü önemlidir.
Beta blokerler (örn. metoprolol, bisoprolol, nebivolol)
- Kalp hızını ve kasılma gücünü azaltır, tansiyonu ve ritmi kontrol etmekte kullanılır.
- Pil varlığında, kalbin çok yavaşlayacağı korkusu bir miktar azalır çünkü kalp pili nabzın belli bir alt sınırın altına düşmesine izin vermez.
- Yine de doz ayarı hasta özelinde yapılmalıdır; çok yüksek dozda beta bloker + pil, kimi hastada halsizlik, düşük tansiyon ve egzersiz kapasitesinde azalma yapabilir.
Diüretikler (idrar söktürücüler; hidroklorotiyazid, furosemid, indapamid)
- Tansiyonu düşürmek için fazla sıvıyı atarak çalışırlar.
- Pil üzerine direk bir etkileri yoktur.
- Ancak aşırı doz veya sıvı kaybı, vücut elektrolitlerini bozarak (özellikle potasyum, magnezyum) ritim sorunlarına zemin hazırlayabilir; pil olan hastada da bu istenmeyen bir durumdur.

b) Tansiyon ilaçları pilin elektroniğini etkiler mi?

Tansiyon ilaçlarının çoğu, pilin bataryasına, kablosuna (elektroduna) veya algılama / uyarı verme mekanizmasına doğrudan zarar vermez.
Pil üzerindeki asıl riskler: manyetik alanlar, elektromanyetik parazitler, bazı cerrahi cihazlar, MR (manyetik rezonans görüntüleme) gibi konular; bunlar tansiyon ilacıyla ilgili değildir.
Tansiyon ilacı değişiminde, pilin çalışmasını etkileyecek tek nokta nabız ve tansiyondaki değişikliklerdir; bunlar da doktor kontrolünde değerlendirildiğinde sorun olmaz.