Sakız Çiğnemek (Ciklet, Çiklet, Chewing Gum) ve Yüksek Tansiyon

Sakız (Çiklet / Ciklet) nedir?

Çiklet sözcüğü Türkçeye Cadbury Adams firmasının ürettiği Chiclets marka sakızlardan dolayı yerleşmiştir.

Sakız yapılırken Manilkara zapota adlı ağaçtan elde edilen lateks, kimyasal yollarla temizlenir. Temizlenen lateks maddesine şeker, nişasta ve koku verici maddeler konularak modern usullerle sakız yapılır.

Sakız ağacı (Pistacia lentiscus), sakız ağacıgiller familyasından bir ağaç türü olup Akdeniz bölgesinin doğal bitkisidir. Türkiye’de Batı ve Güney Anadolu’da, Kanarya Adaları ve Sakız Adası‘nda yetişir.

Eski Yunanların ve Kızıldereliler‘in ağaçlardan elde ettikleri sakızları baharatlayarak çiğnedikleri bilinir.

Sakız ve yüksek tansiyon

Sakız çiğnemenin tansiyon (kan basıncı) üzerindeki etkisi aşağıdakilere bağlıdır:

mekanik olarak sakızın çiğnenmesi
sakız içindeki maddeler

1. Mekanik olarak sakız çiğnemek

Mekanik olarak sakız çiğnemek bir tür fiziksel aktivite olup sempatik aktivasyonu artırır ve tansiyonu yükseltir.

Ailesel disotonomi (Familial dysautonomia, Riley–Day sendromu) hastalarında sakız çiğnerken veya yemek yerken tansiyonda akut, geçici yükselme görülebilir. Bu durum, ailesel disotonomi hastalarında görülebilen ortostatik hipotansiyona (pozisyon değişince tansiyonun düşmesine) bağlı baş dönmesi ve bayılmayı önlemek amacıyla da kullanılabilir.

2. Sakızın içindeki maddeler: Guar zamkı, Arap zamkı, Nikotin, Meyan kökü, Chios mastic gum

Guar zamkı

Sakızların bir kısmında kıvam artırıcı olarak Guar zamkı (Guar Gum, Guaran, Cyamopsis psoraloides, Cyamopsis tetragonoloba) bulunur. Guar zamkı Galaktoz ve Mannoz‘dan oluşan bir polisakkarittir. Yapılan bazı araştırmalarda uzun dönemde guar zamkı tüketiminin tansiyonu düşürücü etkileri olduğu bildirilmiştir. Buna göre, en az 12 hafta boyunca, günde en az 15 gram Guar zamkı tüketmek tansiyonu düşürücü etki göstermektedir. Bu araştırmada, yukarıdaki şekilde tüketildiğinde büyük (sistolik) tansiyonda 6 mm Hg düşüş gözlenmiştir. (uyarı: bu etki yüksek tansiyonu tedavi edecek düzeyde değildir).

Kıvam artırıcı Guar zamkı midenin boşalmasını ve gıdaların bağırsaktan emilmesini geciktirir. Yemek sonrası tansiyon düşüşü (postprandiyal hipotansiyon) yaşayan yaşlılarda Guar zamkı ile bu düşüşlerin azaltılabileceği iddia edilmiştir.

Arap zamkı

Arap zamkı (Zamk-ı Arabî, Sudan zamkı, akasya zamkı, Senegal zamkı, Hint zamkı , Gum arabic) da sakızlarda ve diğer bazı gıdalarda kıvam artırıcı olarak kullanılan bir maddedir. Akasya ağacının iki türünden elde edilen Arap zamkı glikoprotein ve polisakkarit karışımıdır. Üç ay süreyle günde 30 gram Arap zamkı kullanımının tansiyonu azaltıcı etkisi olduğu gözlenmiştir (uyarı: bu etki yüksek tansiyonu tedavi edecek düzeyde değildir).

Nikotin

Sigara içindeki Nikotin tansiyonu (kan basıncını) ve kalp hızını artıran bir madde olup aynı zamanda sigara bağımlılığından da sorumludur.

Nikotin vücuda girdikten sonra dakikalar içinde tansiyonu yükseltebilir.

Sigara tiryakileri sigara alışkanlığını bırakmak amacıyla Nikotin sakızı, pastili ya da bandı kullanabilmektedir. Nikotin sakızlarını çiğnemek de tıpkı sigara içerken vücuda alınan Nikotin gibi tansiyonu yükseltici etki yapabilir.

Tansiyonu yükseltici etkisinden dolayı, Parkinson hastalarındaki düşük tansiyonun akut düzeltilmesi amacıyla Nikotin sakızı kullanılabileceği dahi önerilmiştir (uyarı: hekiminize sormadan Nikotin sakızı kullanmanız tavsiye edilmez).

Öte yandan, Nikotin sakızlarının genellikle güvenilir olduğuna dair araştırmalar da bulunmaktadır. 4 mg Nikotin içeren sakız veya pastil kullananlar hastalarla yapılan başka bir araştırmada da tansiyon %5‘den daha az yükselmiştir. Tansiyon yükselmesi hastaların %8‘inden daha azında ortaya çıkmıştır.

Unutulmamalıdır ki, Nikotin sakızı çiğneyerek sigara alışkınlığını bırakmak, uzun vadede tansiyon üzerinde daha olumlu etki yaratacaktır.

Meyan kökü

Meyan kökü (Licorice) içindeki esas aktif madde Glisirizin’dir (glycyrrhizin).

Meyan kökü uzun süre ve yüksek miktarda kullanılırsa yüksek tansiyon ve kanda potasyum düşüklüğü (hipokalemi) yapar.

Meyan kökü içeren sakızların uzun süreli tüketimi sırasında da tansiyon yükselmesi ortaya çıkabilir.

Chios mastic gum

Chios mastic gum (CMG, Pistacia lentiscus var. Chia, sakız ağacı, lentisk, mastik) antioksidan, antiiltihap, vazodilatör (damar genişletici) etkileri olan bir madde olup tansiyon düşürücü etkileri de vardır.