Ultra İşlenmiş (Ultra-Processed Foods) Gıdalar ve Yüksek Tansiyon

Ultra İşlenmiş Gıdalar nedir?

NOVA sınıflamasına göre 4. grupta olan gıdalara ultra işlenmiş gıdalar denir.

Ultra işlenmiş gıdalar, genellikle yüksek enerjili gıdalar olup doymuş yağ, tuz ve şeker içeriği yüksek; protein, lif, vitamin ve mineral içeriği düşük gıdalardır.

Ultra işlenmiş gıdalarda şeker, yağ ve tuz dışında normalde yemeklerde kullanılmayan maddeler de bulunur: hidrolize edilmiş proteinler, modifiye edilmiş nişastalar, hidrojenlendirilmiş yağlar (sıvı yağların katılaştırılması). Ultra işlenmiş gıdaların bazılarında ayrıca katkı maddeleri olarak emülgatörler (emulsifier), aroma vericiler (flavours) şekersiz tatlandırıcılar, renklendiriciler, nemlendiriciler (humectant), stabilite sağlayan sequestrantlar, köpüklenme önleyiciler (defoamer), topaklanma önleyiciler (anticaking), yüzey kaplayıcılar (glazing agents), kütle artırıcılar (bulking) de bulunur.

Ultra işlenmiş gıdalarda, işlenmemiş veya minimal işlenmiş gıda ya hiç bulunmaz ya da çok az bulunur.

Elde edilebilirliği, satın alınabilirliği ve pazarlanabilirliği kolay olduğu için ultra işlenmiş gıdalar bir çok ülkede yaygın olarak tüketilmektedir.

Ultra işlenmiş gıdalar besin içeriği dengesiz olan, aşırı kalorili gıdalardır. Ucuz ancak damak tadı yüksek olan bu gıdaların sağlığa zararlı olduğu ileri sürülmüştür.

NOVA Sınıflaması nedir?

NOVA sistemi, işlenme durumuna göre, gıdaları dört gruba ayırır:

Hiç işlenmemiş veya minimal işlenmiş gıdalar: taze, kuru veya donmuş meyveler veya sebzeler, baklagiller, hububat, et, balık, süt.
İşlenmiş yemek katkıları içeren gıdalar: şeker, yağlar, tuz, bal, diğer gıdalardan alınan özütler.
İşlenmiş gıdalar: konserve balık ve sebzeler; sadece tuz, şeker, yağ veya başka gıda katkıları eklenerek üretilen peynirler ve basit ekmekler.
Ultra işlenmiş gıdalar: Endüstriyel yolla üretilmiş katkı karışımları içeren gıdalar. Ultra işlenmiş gıdalarda, işlenmemiş veya minimal işlenmiş gıda ya hiç bulunmaz ya da çok az bulunur.

NOVA Portekizce’de “yeni” anlamındadır.

Ultra işlenmiş gıdalara örnekler:

Karbonatlı içecekler (gazlı içecekler, alkol içermeyen yumuşak içecekler)
Tatlı veya baharatlı paketli atıştırmalıklar (snack)
Dondurma, çikolata, şekerlemeler
Toplu üretilen paketli ekmekler veya ekmek türevleri
Kurabiyeler (bisküviler), pastalar, kekler ve kek karışımları
Tatlandırılmış kahvaltılık gevrekler ve “enerji” barları.
“Enerji” içecekleri
Margarinler.
Tatlandırılmış sütlü içecekler, meyveli yoğurtlar, meyveli içecekler.
Kakaolu içecekler.
Kırmızı et veya tavuk özütleri (extracts) ve hazır soslar.
Bebek formülleri, devam sütleri.
“Zayıflatan”, “sağlıklı” olarak bilinen toz halinde veya katkılı olan yemekler.
Isıtmaya hazır bir çok ürün: önceden hazırlanmış turtalar, makarnalar ve pizzalar.
Tavuk veya balık nuggetlar, sosisler, burgerler, sosisli sandviç (hot dog)
Toz halindeki paketlenmiş hazır çorbalar, noodle (erişte) ve tatlılar.

Ultra işlenmiş gıdalar ve yüksek tansiyon

14,790 kişinin ortalama 9.1 yılllık takiplerinde görülmüştür ki ultra işlenmiş gıda tüketenlerde yüksek tansiyon daha sık (%21 risk artışı) ortaya çıkmaktadır.

Brezilya’da 15.105 kişi üzerinde yapılan başka bir çalışmada da ultra işlenmiş gıdalarla beslenenelerde ortalama 3.9 yıllık takipte yüksek tansiyonun %23 daha sık ortaya çıktığı tespit edilmiştir.

Ultra işlenmiş gıdalar Sodyum tuzu ve doymuş yağlardan zengin olduğu fakat Potasyum, Kalsiyum ve Magnezyum‘dan fakir olduğu için bu tür gıdalarla beslenenlerde yüksek tansiyonun daha sık geliştiği ileri sürülmüştür.

Ultra işlenmiş gıdalarla ilişkilendirildiği bildirilen diğer hastalıklar veya durumlar: