Polisitemi (Polisitemia Vera, Eritrositoz, Polycythemia, Polycythaemia, Erythrocytosis) ve Yüksek Tansiyon

Polisitemi nedir?

Polisitemi (Eritrositoz, Polycythemia, Polycythaemia, Erythrocytosis) kırmızı kan hücrelerinin (eritosit, alyuvar) aşırı üretilmesi durumudur.

Polisitemi sebepleri

Polisitemi bir çok sebebe bağlı olarak ortaya çıkar:

1. Polisitemia Vera (polisitemia rubra vera, polycthemia vera): Sıklıkla janus kinaz 2 (JAK2) geninde gerçekleşen JAK2 V617F somatik mutasyonu sebebiyle ortaya çıkar.

2. Sekonder polisitemi (sekonder eritrositoz): şu sebeplerle ortaya çıkar:

Hipoksiye bağlı olarak (fizyolojik olarak uygun): sigara içmek, kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH), yüksek irtifada (rakımda) yaşamak, siyanotik kalp hastalıkları, Obezite hipoventilasyon sendromu (Pickwickian sendromu), tıkayıcı uyku apnesi (OSA)
Fizyolojik olarak uygun olmayan Eritropoietin salınımına bağlı olarak: Renal Cell Carcinoma (böbrek kanseri), polikistik böbrek hastalığı, hidronefroz, Hepatosellüler karsinom (karaciğer kanseri), serebellar hemanjiyoblastom (beyin tümörü), rahimde miyom (fibroid), Anabolik Steroid veya Testosteron kullanımı.
Doğuştan gelen (konjenital) sebepler: Oksijene İlgisi Yüksek Hemoglobin (High Oxygen-Affinity Hemoglobin), Chuvash Polisitemisi, VHL veya PHD2 mutasyonları.

Polisitemi ve dolaşım

Eğer insan dolaşım sistemi kapalı bir sistem olarak kabul edilirse; hemodinamik denge; basınç, viskozite, akış hızı (flow rate), kanın hızı ve damar çapı üzerinden Poiseuille Denklemi’ne göre belirlenebilir. Viskozite, sıvıların akışa karşı gösterdiği direnç olarak tanımlanabilir. Kan dolaşımı için direnç; kan elemanlarının kendi arasındaki ve kan ile damar lumeni arasındaki sürtünmeyi içerir. Bir sıvının akmasını sağlamak için enerji uygulanması gerekir. Bu nedenle, dolaşım sisteminin enerjisi, kanın viskozite seviyesiyle doğru orantılı olarak harcanır. Dolaşım sisteminin enerji formları, kan basıncı (tansiyon) ve kan akış hızıdır.

Hematokrit değerinin %25,32 ile %60,16 arasında olduğu durumlarda, hematokritteki her %11‘lik artış kan viskozitesini %20 artırır. Bu durumda, Poiseuille denklemine göre kan akış hızı %16,67 oranında azalır ve doku iskemisine (dokuda yetersiz kan akışına) yol açabilir; dolaşım sistemini dengede tutmak için (yani akış hızını yeterli düzeyde tutmak ve doku iskemisini önlemek için), kan basıncında (tansiyonda) %20‘lik bir artış veya %4,66 oranında bir vazodilatasyon (damar genişlemesi) gerekir.

Ancak, insan dolaşım sistemi tam anlamıyla kapalı bir sistem değildir; çünkü kan viskozitesi gıda veya ilaç emilimi ile değişebilmektedir. Ayrıca, diyetle alınan yağların ve bazı ilaçların da kan viskozitesi ile kan basıncı gibi hemodinamik değerler üzerindeki etkileri rapor edilmiştir. Aterosklerotik (kireçlenmiş/sertleşmiş) damarlar, vazodilatör (damar genişletici) ilaçlara yanıt olarak yeterince genişleyemediğinden; bu tür durumlarda artan kan viskozitesinin ancak kan basıncı (tansiyon) artışıyla telafi edilebileceği öne sürülmüştür.

Polisitemide pıhtılaşma kolaylaşır: inme (felç), kalp krizi (miyokard infarktüsü), daha sık görülür.

Ayrıca polisitemide şunlar da daha sık ortaya çıkar: ürik asit artışına bağlı gut hastalığı, dalak büyümesi (splenomegali), kaşıntı, peptik ülser (mide ülseri), böbrek taşları (urolithiasis), akut lösemiye dönüşüm, kanama.

Polisitemi ve yüksek tansiyon

Kan viskozitesindeki artış kan akışına olan direnci artırır. Poiseuille denklemine (Poiseuille’s equation) göre sabit uzunluktaki bir damarda viskozite %20 artarsa, kan akış hızı %16.67 azalacaktır. Kan viskozitesindeki %20‘lik artışın yaratacağı bu durumu telafi edebilmek için kan basıncı %20 artacak veya damarın yarıçapı %4.66 genişleyecektir (vazodilatasyon).

954 üniversite öğrencisi üzerinde yapılan bir araştırmada polisitemi ile yüksek tansiyon ilişkili bulunmuştur.

Normalde, gece uykuda tansiyonda %10-20 arasında düşüş olması beklenir (dipping, dipper paterni). Gece tansiyonda görülmesi beklenen bu azalmanın polisitemi hastalarında daha az olduğu gözlenmiştir.