Diş Hastalıkları, Diş Tedavisi ve Yüksek Tansiyon

Diş hekimi korkusu ve yüksek tansiyon

Diş hekimine gidenlerin %17‘sinde, ağrı duyma endişesi ile tedavi öncesinde bile tansiyon yükselmektedir (beyaz önlük hipertansiyonu).

Ayrıca diş tedavisi sırasında veya sonrasında hasta şiddetli ağrı hissederse, ağrı nedeniyle de tansiyon yükselebilir (reaktif hipertansiyon).

Tansiyon yüksek iken kanamalı diş tedavisi yapılırsa, kanama fazla olabilir, kanamayı durdurmak zor olabilir.

Diş tedavisi yapılacak tüm hastalara tedaviden hemen önce tansiyon ölçümü yapmak önemlidir. Tansiyon hangi değerin üzerinde ölçülürse diş tedavisine devam edilmeyeceğine hekiminiz karar verecektir.

ADA (American Dental Association) tansiyonu 180/110 mm Hg veya üzerinde olan hastalarda, diş hekiminin kanamalı diş tedavisini erteleyebileceğini bildirmektedir.

Bazı hastalarda tedavi öncesi anksiyete o kadar fazla olur ki diş tedavisi sırasında yapılan lokal anestezik ilaç bile tansiyonun yükselmesini engelleyemez. Böyle durumlarda hekiminiz tedaviden önce endişe / kaygı giderici (anksiyolitik) ilaç kullanmanızı gerekli görebilir.

Diş tedavisi sırasında veya sonrasında kullanılan ilaçların tansiyon üzerine etkileri

Diş tedavisi sırasında ağızdaki dokuların uyuşturulması için kullanılan lokal anestezik maddelerin bazıları epinefrin içerir. Epinefrin damarları büzüştürerek hem lokal anestezik maddenin ağız dokusunda kalma süresini uzatır, hem de tedavi sırasında kanamayı azaltır. Damar büzüştüren bu madde aynı zamanda tansiyonu da yükseltebilir. Bu nedenle bazı diş hekimleri epinefrin içermeyen lokal anestezik ilaç (Mepivacaine gibi) kullanmayı tercih etmektedir.

Epinefrin içeren anestezik madde kullanımı, özellikle önceden beta blokör tedavisi (nebivolol, metoprolol, atenolol, bisoprolol, carvedilol gibi) almakta olan hastalarda daha fazla yan etki yapabilir.

Diş tedavisinden sonra hastaya evde kullanmak üzere verilen bazı ağrı kesiciler (hasta önceden tansiyon düşürücü ilaçlar almakta ise) tansiyon düşürücü ilaçların etkisini azaltabilir, tansiyonu yükseltebilir.

Periodontitis (diş eti çekilmesi, diş eti hastalığı) ve yüksek tansiyon ilişkili mi?

Periodontitis toplumda çok yaygın olup %45-50 sıklıkta görülür. Ağır periodontitis ise %11 sıklıkta görülür.

Periodontitis hastalarında tüm-sebeplere bağlı ölüm riskinin (ağır vakalarda %57) ve kalp-damar hastalıklarına bağlı ölüm riskinin %38 arttığı bildirilmiştir.

Periodontitis hastalarında aşağıdaki hastalıklar daha sık görülür:

kalp damar hastalıkları
beyin damar hastalıkları
periferik (bacaklardaki) damar hastalıkları

Periodontitis ve yüksek tansiyon doğrudan ilişkilidir. Periodontitiste görülen düşük seviyeli iltihabın (inflamasyon) bu hastalarda yüksek tansiyonun daha sık görülmesine neden olduğu ileri sürülmüştür.

Periodontitis, yüksek tansiyon hastalarında tansiyon düşürücü tedavinin etkisini azaltır.

Periodontitis hastalarında, tedaviye dirençli (refrakter) yüksek tansiyon daha sık görülür.

Periodontitis ömrünüzü kısaltır. (Creative Commons lisansı ile wikipedia’dan alınmıştır)

Diş sağlığınız için neler yapabilirsiniz?

Türk Periodontoloji Derneği‘nin hastalar için hazırladığı bilgilendirme sayfasına buradan ulaşabilirsiniz.

Tansiyon düşürücü ilaçların bazıları ile ağız veya yüzde görülebilen yan etkiler

Ağız kuruluğu (xerostomia)
Dişetinde büyüme (kalınlaşma)
Diş eti kanaması
Tat kaybı, tat hissinde değişiklikler (dysgeusia)
Parotid (tükrük) bezinde ağrı
Ağızda, yanakta, dilde, dudakta, göz kapaklarında şişme (anjiyoödem)
Ağızda ülser (aft)
Boğazda gıcık hissi ve kuru (balgamsız) öksürük,
Lichen Planus, Likenoid reaksiyon
Koku alma hissinde bozulma (parosmia)

Uyarı:

Tansiyon yüksekliğini tedavisiz bırakmanın riskleri ilaç tedavisinin yan etkilerinden daha fazladır.
Yan etki yaptığı için tansiyon ilacını kesmek ve yüksek tansiyonu tedavisiz bırakmak akıllıca bir davranış değildir.
Tansiyon ilacınızın yan etki yaptığını düşünüyorsanız hekiminize başvurun, tansiyon ilacınızın değiştirilmesi gerekebilir.

Yüksek tansiyon ve diş hastalıkları

Diş çürükleri ağız boşluğundaki bakteri aktivitesine bağlı olarak ortaya çıkar. Diş çürüklerinin yarattığı inflamasyon (iltihaplanma) yüksek tansiyon gelişiminde rol oynayabilir.

Yüksek tansiyon metabolik sendromun bileşenlerinden birisidir. Metabolik sendromda insulin direnci (yüksek kan şekeri), dislipidemi (trigliserit yüksekliği, HDL kolesterol düşüklüğü), santral obezite (abdominal obezite) ve yüksek tansiyon bulunur.

Metabolik sendrom hastalarında diş çürüklerinin daha sık görüldüğü bildirilmiştir.

Öte yandan, çocuk ve ergenlerdeki diş çürüklerinin de yüksek tansiyon gelişimine yol açabileceği ileri sürülmüştür.

Kore‘de 52,677 yüksek tansiyon hastası üzerinde yapılan büyük bir araştırmanın sonuçlarına göre birden fazla diş çürüğünün bulunması, yüksek tansiyon hastalarında inme ve kalp krizi gibi kalp-damar hastalıklarının gelişimini kolaylaştırır.

Gebeliğe bağlı yüksek tansiyon yaşayan kadınların çocuklarında diş çürüklerinin daha sık geliştiği bildirilmişse de aksini iddia eden araştırmalar da mevcuttur.

Yüksek tansiyon gebe kadınlarda tükürük bezi fizyolojisini ve ağız sağlığını olumsuz etkiler. Yüksek tansiyonu olan gebe kadınlarda tükürük içinde bulunan plakoglobin (JUP), desmoplakin (DSP), small proline rich protein 3 (SPRR3), and galectin 7 (LGALS7) gibi bazı proteinler azalır.

Yüksek tansiyonu olan gebe kadınlarda dişeti (gingiva) iltihaplanması daha sık görülür.

Ağız bakım suları (antiseptik gargaralar) yüksek tansiyon riskini artırır mı?

Klasik “ağız çalkalama suyu” (özellikle antiseptik / antibakteriyel gargaralar) sık ve uzun süre kullanıldığında kan basıncını hafifçe yükseltebilir ve yüksek tansiyon riskini artırabilir.

Mekanizma: Ağız Florası – Nitrik Oksit – Tansiyon

Nitrik oksit (NO), damarların gevşemesi ve kan basıncının düzenlenmesi için kritik bir moleküldür.
Diyetle alınan nitratın nitrite dönüşmesinde ağızdaki yararlı bakteriler ana rol oynar; bu nitrit daha sonra NO’ya çevrilir ve damar genişlemesi sağlar.
Geniş spektrumlu antibakteriyel gargaralar (klorheksidin vb.), bu nitrat–nitrit çeviren bakterileri baskılayarak NO üretimini azaltabilir ve buna paralel olarak tansiyonda hafif artış görülebilir.
2015 yılında yayınlanan bir araştırmanın sonuçlarına göre, yüksek tansiyon tedavisi alan erişkinlerde antibakteriyel ağız gargarası 3 gün kullanıldığında, plazma nitrit düzeyi düşerken büyük (sistolik) kan basıncı ortalama 2,3 mm Hg yükselmiştir.
Aynı mekanizmayı inceleyen diğer insan çalışmalarında da, antibakteriyel gargara ile oral nitrat azaltıcı kapasitenin ve nitrit düzeylerinin azaldığı, buna eşlik eden hafif büyük (sistolik) tansiyon artışı olduğu rapor edilmiştir.
Büyük tansiyondaki bu artışlar bireysel düzeyde küçük görünse de, toplum bazında kalp–damar hastalık riski açısından anlamlı olabilir.
2025’te yayımlanan büyük bir hastane kohort çalışmasında, daha önce klorheksidinli gargara kullanan bireylerde yüksek tansiyon riskinin arttığı bulunmuştur. Yine aynı çalışmada, diş eti hastalığı veya periodontitis varlığında ve klorheksidin kullanımı söz konusu olduğunda yüksek tansiyon görülme riskinin çok daha yüksek olduğu bildirilmiştir.
2024 tarihli kapsamlı bir derlemede, klorheksidin gargaraların ağızdaki bakteriler ve kandaki nitrit düzeylerini bozarak kan basıncını yükseltebildiğini, bunun da dolaylı olarak Alzheimer hastalığı riskini artırabileceği ileri sürülmüştür.
Öte yandan yağ çekmenin (oil pulling) tansiyonu yükselttiğine dair bir araştırma bulunmamaktadır (yağ çekme; genellikle susam, Hindistan cevizi, ayçiçek ya da benzeri bitkisel yağların ağızda 10–20 dakika çalkalanıp tükürülmesi esasına dayanır).