Tansiyonunuzu evinizde düzenli ölçerek şu soruların cevabını bulursunuz:
- Beyaz önlük hipertansiyonu var mı? Hastaneden eve geldikten sonra, ara ara tansiyonunuzu ölçün.
- Maskeli (gizli) hipertansiyon var mı? Hastaneden eve geldikten sonra, ara ara tansiyonunuzu ölçün.
- Gece tansiyon yükseliyor mu? Gece tansiyon ölçen otomatik ölçüm aleti satın alın.
- Sabah tansiyon yükseliyor mu? Sabah tansiyonunu görmek için uyandıktan hemen sonra tuvalet ihtiyacınızı giderin ve yemek yemeden önce tansiyonunuzu ölçün.
- Düz yatınca tansiyon yükseliyor mu (supine hypertension)? Evde en az 5 dakika düz yattıktan sonra, ayağa kalkmadan, tansiyonunuzu düz yatarken ölçün.
- Kullandığınız tansiyon düşürücü ilaçlar etkili oluyor mu? İlaç yuttuktan birkaç saat sonra tansiyonunuzu ölçün.
- Ara ara tansiyon düşüyor mu (hipotansiyon)? Evde iken baş dönmesi, bulantı, soluk cilt, soğuk terleme, halsizlik, bayılma (kısa süreli, geçici bilinç kaybı) yaşarsanız tansiyonunuzu ölçün.
- Yemek yedikten sonra tansiyon düşüyor mu (postprandial hipotansiyon)? Tansiyonunuzu yemek yedikten sonraki 2 saat içinde ölçün.
İstirahat sırasındaki gerçek tansiyonunuzu görebilmek için, tansiyonu kısa süreliğine yükseltebilen faktörleri ortadan kaldırmanız gerekir. Bu nedenle tansiyon ölçerken:
- En az 5 dakika istirahatten sonra tansiyonu ölçün.
- Tansiyon ölçmeden önceki yarım saat içinde sigara, kahve, alkol içmeyin. İçilen bir adet sigara 30 dakika boyunca tansiyonunuzu ve kalp hızınızı yükseltir.
- Ayakta iken tansiyon ölçmeyin.
- Bacak bacak üstüne atarak tansiyon ölçmeyin.
- Kolunuzu açarken giysiniz dar ise ve yukarı doğru kalın bir şekilde katlayarak kaldırıyorsanız, katlanmış dar kıyafetiniz kol üzerinde turnike etkisi yaratacak ve ölçümü etkileyecektir. Kolunuzu omzunuza kadar açmanız gerekir.
- Kolunuzu havada tutarak tansiyon ölçmeyin. Ölçüm yaparken kolunuzu ya masaya koyarak ya da koltuktan destek alarak rahat bir halde iken ölçüm yapın.
- Tuvalet ihtiyacınız var ve rahatlamamışsanız tansiyonunuz yüksek çıkabilir (reaktif hipertansiyon). Tuvalet ihtiyacınızı giderdikten sonra tansiyonunuzu ölçün.
- Ölçüm yapılırken konuşmayın.
Evde tansiyon ölçmek için hangi aletini seçelim?
Evinizde kullandığınız tansiyon aleti eski mi, acaba doğru ölçüyor mu?
Ayarı bozuk eski tansiyon ölçüm aletleri size hatalı sonuç verebilir.
Anormal ölçüm sonuçları ile karşılaştığınızı düşünüyorsanız, evinizdeki tansiyon ölçüm aletini başka bir alet ile karşılaştırın. Çok farklı sonuçlar çıkarsa, evinizdeki tansiyon ölçüm cihazını ya ayarlatın, ya da yenisi ile değiştirin.
Tavsiye edilen tansiyon aletlerini görmek için buraya tıklayın.
Evde tansiyon ölçerken şu noktalara dikkat edin:
- Eğer yüksek tansiyon hastası iseniz, doktor randevusuna gelmeden önceki hafta içinde tansiyonunuzu günde en az iki defa ölçüp gün ve saati de not alarak yazın.
Bu kaydı muayeneye gelirken yanınızda getirin. Bu kayıtlar var olan tansiyon ilaçlarınızın etkisini değerlendirmekte çok faydalı olacaktır.
- Manşonu (tansiyon aletinin kolda şişen kısmı) kola bağlarken, manşonun alt ucu dirseğin bükülme çizgisinin en az 2 cm yukarısında bulunmalıdır.
- Bir dakika arayla iki defa ölçüm yapın. İki ölçüm arasında ciddi fark çıkarsa üçüncü defa ölçüm yapın.
- Hemodiyalize giren hastalarda fistül bulunan koldan tansiyon ölçümü yapılmaz.
Meme kanseri olanlarda tansiyon ölçümü
Yakın zamana kadar, koltuk altı lenf düğümleri ameliyatla alınmış olan meme kanseri hastalarında, ameliyat edilen taraftaki koldan tansiyon ölçümü yapılması önerilmiyordu. Memesi ameliyatla (mastektomi) alınan bir çok hasta ameliyattan sonra lenfödem gelişebileceği endişesi ile ameliyat olduğu taraftan tansiyonunu (kan basıncını) ölçtürmüyordu. Her iki memesi de ameliyatla alınanlar da tansiyonu ayaktan ölçtürmekteydi.
Tek taraflı meme ameliyatı olanlar da öteki kolundan ölçtürsün, ne kaybeder ki? diyenler olabilir. Ancak her iki koldan tansiyon ölçümü aort diseksiyonu dahil bazı atardamar hastalıklarının teşhisinde önemlidir. Sadece tek koldan tansiyon ölçümü yapmak, muayenenin sağladığı avantajdan faydalanmamak olur.
Meme ameliyatı geçirenlere aynı taraftaki koldan tansiyon ölçümü yapmamaları uyarısı aslında küçük çaplı araştırmalara veya vaka takdimlerine dayalıdır ancak yine de tedavi kılavuzlarında ve pratik uygulamada yerini almıştır. 2001‘de yayınlanan bir kılavuzda meme ameliyatı olanların mümkünse ameliyat oldukları taraftaki koldan tıbbi işlem (aşılanmak, kan aldırmak, damar yolu açmak, tansiyon ölçtürmek, akupunktur, venografi veya lenfanjiyografi) yaptırmamaları tavsiye edilmişti.
Öte yandan, son yıllarda yapılan bir çok çalışmada ameliyatla memesini aldıranların koldan tansiyon ölçmelerinde sakınca olmadığı bildirilmiş, meme ameliyatı geçirmiş kadınlarda aynı taraftaki koldan tansiyon ölçülebileceği ileri sürülmüştür. 2025 yılında yayınlanmış bir araştırmada da, meme kanseri ameliyatı geçirmiş kadınların aynı taraftaki koldan tansiyon ölçtürmelerinin lenfödem gelişmesini artırmadığı, ameliyatlı taraftaki koldan tansiyon ölçtürmeme uygulamasından vazgeçilmesi gerektiği bildirilmiştir.
Önceden bilinen yüksek tansiyonu olmasa bile, kanser hastası kanser tedavisi almakta iken en azından haftada bir defa kan basıncını yani tansiyonunu ölçtürmelidir. Kanser tedavisi alıyorsanız mutlaka evinizde tansiyon ölçüm aleti bulundurun ve düzenli aralıklarla tansiyonunuzu ölçün.
Tansiyon ölçümünü nereden yapalım?
- Önce her iki koldan kan basıncınızı (tansiyonunuzu) ölçün.
- Hangi koldan daha yüksek ölçüyorsanız, bundan sonraki ölçümlerinizi hep o koldan yapın.
- Tansiyon aletinin şişen kısmını, kolun dirsek ile omuz arasındaki kısmı üzerine yerleştirerek yapılan ölçümler tercih edilmelidir.
- Kol çevresi geniş olan şişman hastalarda küçük manşonlu tansiyon aleti ile ölçüm yapmak tansiyonu olduğundan daha yüksek gösterir.
- Koldaki atardamar bilekteki atardamardan daha kalındır. Bu nedenle koldan yapılan ölçümler bilekten yapılan ölçümlere göre daha doğru sonuç verir.
Tansiyon ölçerken kolunuzu yeteri kadar geniş açın, manşonun tamamı dirsek çizgisinin yukarısında olsun.
İki kol arasında tansiyon farkı varsa
- Her iki koldan ölçülen tansiyon değeri farklı olabilir.
- Bu fark 20 mmHg’yi geçiyorsa anormaldir, 20 mmHg’den az ise önemli değildir.
- Kollar arasındaki tansiyon farkı 20 mmHg’den büyük ise bir damarınızda darlık olabilir, araştırılması gerekir.
- 20 mmHg ile şu kastedilir: tansiyonunuz bir kolda 140/80, diğer kolda 130/75 ise, büyük(sistolik) tansiyon için aradaki fark 20’yi geçmediği için kabul edilebilir (140–130=10). Tansiyonunuz bir kolda 170/100, diğer kolda 140/90 ise bu anormaldir (170–140=30), araştırılması gerekir.
Ölçülen tansiyon değerini not ederken:
- Bilimsel ifadesi 140/80 mmHg olan tansiyon değeri, halk arasında genellikle 14/8 diye ifade edilir.
- Her ikisi de aynı sonucu gösterir.
- Tansiyon değerinin yanına kalp hızını ve ölçüm saatini de yazın.
Evde yapılan tansiyon ölçümlerindeki yüksek tansiyon sınırı, hastanede yapılan ölçümlerden farklıdır:
Evde yapılan tansiyon ölçümleri şu şekilde sınıflandırılır:
Normal: 120/70‘nin altında
Artmış tansiyon: 120/70 – 134/84 arası
Hipertansiyon: 135/85 veya üzeri
Kaynak: European Heart Journal 2024;45:3912-4018
Günde kaç defa tansiyon ölçmeliyim?
- Tansiyon ilacı kullanmaya yeni başladıysanız ve ilaç dozunun ayarlanması için ölçüm yapıyorsanız, bir hafta boyunca, günde en az iki defa ölçüm yapın.
- İlk ölçümü sabah kalktıktan ve tuvalet ihtiyacınızı giderdikten sonra, tansiyon düşürücü ilacınızı yutmadan ve herhangi bir gıda tüketmeden önce ölçmelisiniz.
- İkinci ölçümü akşam saatlerinde, istirahat halinde iken yapın.
- Eğer tansiyon ilacınızın dozu belirlendi ve ilaç ile tansiyonunuz hep normal sınırlarda seyrediyorsa, haftada bir defa tansiyonu sabah saatlerinde ölçmekte fayda var.
- Eğer ilaç tedavisi ile tansiyonunuz normal seyrediyor ama o gün baş ağrısı, nefes darlığı, çarpıntı, halsizlik, çabuk yorulma veya göğüs ağrısı hissederseniz, o sırada da tansiyonunuzu mutlaka ölçün. Ölçüm saatini, ölçülen tansiyon değerini ve şikayetinizi bir kağıda not edin, hekiminize bildirin.
Gün içinde tansiyonumu ölçüyorum, hepsi farklı çıkıyor. Neden?
Hayatın akışı sırasında tansiyonunuz (kan basıncınız) denizdeki dalgalanma gibi anlık değişir. Bu çok normaldir, yeter ki belirli bir aralıkta kalsın.
Sadece yüksek tansiyon hastalarında değil, tansiyonu normal olan sağlıklı kişilerde bile tansiyon gün içinde sürekli değişir.
Prizdeki elektriğin sürekli 220V olması gibi, tansiyonunuzun da sürekli aynı değerde kalmasını beklemeyin.
Nasıl araba ile seyahat ederken arabanın hız ve devir göstergesi sürekli değişiyor, yokuş çıkarken devir artıyor, yokuş inerken azalıyor, rölantide iken daha da azalıyorsa, kalp hızı ve tansiyon değerleriniz de buna benzer; sabah günlük telaş içinde kalp hızı ve tansiyon değerleriniz yüksektir, akşam evde dinlenirken düşük olur, uykuda iken daha da düşer.
Hayattaki dalgalanmalar gibi tansiyondaki dalgalanmalar da hiç bitmez.
Kaynaklar:
Using the Ipsilateral Arm in Patients With Breast Cancer: An Evidence-Based Practice Project and Practice Change. Clin J Oncol Nurs. 2025 May 19;29(3):212-218. doi: 10.1188/25.CJON.212-218. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Lifestyle risk factors associated with arm swelling among women with breast cancer. Ann Surg Oncol. 2013 Mar;20(3):842-9. doi: 10.1245/s10434-012-2631-9. Ücretsiz Tam Makale erişimi
Association Between Precautionary Behaviors and Breast Cancer-Related Lymphedema in Patients Undergoing Bilateral Surgery. J Clin Oncol. 2017 Dec 10;35(35):3934-3941. doi: 10.1200/JCO.2017.73.7494. Ücretsiz Tam Makale erişimi